Делан Йозанаш: Аюб
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-03-21T23:29:14.463079+00:00

Делан Йозанаш

Делан Йозанаш

1. Аюб

Аюб

Аюб

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

Дешхьалхе

Аюб цӀе йолчу тептар тӀехь цхьана дикачу стагах лаьцна дуьйцуш ду. Оцу стагана боккха бохам тӀебогӀу – цуьнан дерриге бераш а, бахам а бов, ткъа дегӀах цхьа дегаза ун лета. Байташца олу къамелаш тӀехь долчу тептаран кхаа декъехь яздархочо гойту бохамаш беанчул тӀаьхьа Аюбан доттагӀаша а, Аюба ша а йина ойланаш. Оцу къамелашкахь дукха дуьйцу Делан адамашца йолчу юкъаметтигех лаьцна. Тептаран чаккхенахь Дела Ша Аюбана дуьхьалхӀутту.

Аюбан доттагӀаша цо хьоьгу Ӏазапаш туьду хӀетахьлерчу динан ламасташца догӀучу дешнашца. Царна моьтту, Дела даим дикачунна совгӀат луш а, вочунна таӀзар деш а ву. Иштта, Аюба Ӏазапаш хьегаро гойту цо къинош летийна хилар. Амма Аюбана цунах кхета дукха атта ду. Цунна моьтту, ша дика а, нийса лелаш а стаг хиларна, цу тайпана къиза таӀзар шена ца догӀу. Иза ца кхета, Дала сел доккха зулам шена хӀунда хилийтина. Иза майрра Деле вистхуьлу, и хӀума кхетор доьхуш. Шен Делах долу тешар дан а ца довш, Далла хьалха ша бехказаваккхарх а, дикачу стагана санна шена догӀу сий айаре а сатуьйсуш ву Аюб.

Аюба динчу хаттаршна билггал долу жоп ца ло Дала, амма, Аюбан тешар бахьана долуш, Дала цуьнга пайхамаре санна хаам бо. Дала цунна дуьхьал сурт хӀоттадо Шен ницкъах а, хьекъалх а лаьцна. ТӀаккха Аюба къобалдо Дела хьекъале а, сийлахь а хилар. Ша акха а, оьгӀазе а дешнаш аларна дохковолу иза.

Тептар чекхдолучу декъа тӀехь дуьйцуш ду хьалха хиллачул а сов Аюбан хьал юхаметтахӀоттарх лаьцна. Дала бехкебо Аюбан доттагӀий, уьш Аюба хьоьгучу Ӏазапийн маьӀнах ца кхетарна. Аюбана бен ца хиира Дела хӀетахьлерчу динан ламасташа дуьйцучул сийлахь хилар.

1

Иблисо Аюб зер

1^1ӀуцӀа-махкахь вехаш вара Аюб цӀе йолу цхьа стаг. Иза ша хӀуманна а бехке воцуш а, догцӀена а стаг вара. Далла хьалха ларамах вуьзна а волуш, массо а вочу хӀуманах ларлуш вара иза+. 2Аюбан ворхӀ кӀант а, кхо йоӀ а дара. 3Цуьнан ворхӀ эзар уьстагӀ а, газа а яра, кхо эзар эмкал а, пхи бӀе шуьста а, пхи бӀе виркхел а, иштта дуккха а ялхой а бара. Иза малхбалехьа бехаш болчу массо а нахана юкъахь уггар а дукха хьал долуш волу стаг вара+.

4Цуьнан кӀенташа тойнаш хӀиттадора, рогӀ-роггӀана кхиберш шайн-шайн хӀусамашка схьа а кхойкхуш. Цара шайн кхаа йише а кхайкха бохуьйтура, уьш шайца дууш-молуш Ӏайтархьама. 5Тойнийн го дӀабирзинчул тӀаьхьа, Аюба шен бераш ша волчу схьакхойкхура, уьш Далла хьалха цӀанбайтархьама. Ӏуьйранна хьалххехь хьала а гӀоттий, цо хӀора берана тӀера дийнаташ дагоран сагӀа доккхура. Цо ойла йора: «Сан бераша къа латийна хила мега, шайн даг чохь Дела емал а вина». Аюба и хӀума массо а хенахь дора+.

6+ТӀедеана стигалара гуламан декъашхой Везачу Элана хьалха дӀахӀутту де. Цаьрца цхьаьна шайтӀа[*] а деъна+. 7Везачу Эло цуьнга хаьттина: «Хьо мичара схьадеана?»

Везачу Элана жоп луш, шайтӀано аьлла: «Со лаьтта тӀехула даьлла лелаш дара. Дуьне мел ду дӀаса а лелла, юхадеана со»+.

8ТӀаккха Везачу Эло шайтӀане аьлла: «Тидам бирий ахьа Сан ялхо волчу Аюбан? И саннарг хӀокху дуьнен тӀехь кхин цхьа а вац: иза ша хӀуманна а бехке воцуш а, догцӀена а стаг ву. Далла хьалха ларамах вуьзна а волуш, массо а вочу хӀуманах ларлуш ву иза».

9+Везачу Элана жоп луш, шайтӀано аьлла: «Лаа дуй те Аюбан Далла хьалха ларамах вуьзна хилар? 10Ахьа ларвеш ма ву иза а, цуьнан цӀа а, цуьнан мел болу бахам а. Цуьнан куьйгаша хьегна къа Ахь декъалдина, берриг а мохк цуьнан жаша а, дохно а буьзна лаьтташ бу+. 11Амма Ахьа Хьайн куьг цуьнан долахь мел йолчу хӀуманна тӀе кховдадахь, иза Хьан юьхь-дуьхьал Хьуна лен волалур ву»+.

12ТӀаккха Везачу Эло шайтӀане аьлла: «Дика ду, цуьнан мел долу хӀума хьан карахь ду, амма цунах куьг ма Ӏотта». ШайтӀа Веза Эла волчуьра дӀадахара.

Аюбан бераш а, бахам а хӀаллакьхилар

13Цхьана дийнахь Аюбан кӀентий а, зудабераш а дууш-молуш Ӏаш бара шайн воккхаха волчу вешин цӀахь. 14Аюб волчу веанчу цхьана геланчо хаам беара: «Стерчий охана тӀехь дара, царна уллохь яжош виркхелаш а яра. 15Амма цӀеххьана тӀелеттачу шебахоша[*] хьан даьхни лаьхкина дӀадигна, ткъа ялхой тарраш диттина байина. Со цхьаъ дийна висна, хьоьга хӀара хаам бархьама»+.

16Иза вистхилла валале, кхин цхьа геланча а веана, хаам бахьаш: «Стигалара Делан цӀе охьа а йоьжна, массо а хьан уьстагӀий а, ялхой а дӀакхаьллина. Со цхьаъ дийна висна, хьоьга хӀара хаам бархьама»+.

17И стаг вистхилла а валале, кхин цхьа стаг а веана, хаам бахьаш: «Кхаа агӀонгара хашадхой тӀе а летта, цара эмкалш лаьхкина дӀайигна, ткъа хьан ялхой таррашца хӀаллакбина. Со цхьаъ дийна висна, хьоьга хӀара хаам бархьама»+.

18ХӀара и къамел дина а валале, кхин цхьа стаг а веана, хабар дахьаш: «Хьан кӀентий а, зудабераш а дууш-молуш бара шайн воккхаха волу ваша волчохь. 19ЦӀеххьана яьссачу аренгара хьаькхначу мохо цӀийнан биъ пен охьабожийра. ЦӀа охьадоьжча, хьан бераш цу буха а дахана, дайина. Со цхьаъ дийна висна, хьоьга хӀара хаам бархьама».

20Аюба, хьала а гӀаьттина, шена тӀера хӀуманаш этӀийра. Шен месаш дӀа а лергина, голаш тӀе а хӀоьттина, суждане вахара иза+. 21Цо иштта элира: «Ненан кийрара верзина схьаволуш ма-хиллара, лаьттан кийра верзина дӀа а гӀур ву со. Везачу Эло дала а делла суна, Цо дӀа а эцна. Декъал хуьлийла Цуьнан цӀе!»+

22И дерриг а ша деш, Аюба къа а ца латийна, Далла Ӏиттарш а ца йина.

2

ШайтӀано юха а Аюб зер

2^1Юха а Стигаларчу гуламан декъашхой Везачу Элана хьалха дӀахӀиттира. Царна юкъахь шайтӀа а дара+. 2Везачу Эло хаттар дира цуьнга: «Хьо стенгара схьадеана?» – аьлла.

Везачу Элана жоп луш, шайтӀано элира: «Со лаьтта тӀехула даьлла лелаш дара. Дуьне мел ду дӀаса а лелла, юхадеана со».

3Везачу Эло шайтӀане элира: «Тидам бирий ахьа Сан ялхо волчу Аюбан? И саннарг хӀокху дуьнен тӀехь кхин цхьа а вац: иза хӀуманна а бехке воцуш а, догцӀена а стаг ву. Далла хьалха ларамах вуьзна а волуш, иза массо а вочу хӀуманах ларлуш ву. Иза хӀинца а чӀогӀа шен кхачамалла ларъеш ву, цуьнан бехк боццушехь, иза дакъазаваккхийта ахьа Со иракарахӀоттийнехь а».

4Иблисо жоп делира Везачу Элана: «ЦӀокана дуьхьал цӀока ло. Шен дахарна дуьхьал стага массо а хӀума дӀало. 5Хьайн куьг дӀа а кховдадай, цуьнан даьӀахках а, дилханах а кхетахьа. Аса жоп ло-кх, иза Хьан бӀаьргашна хьалххахь Хьуна лен ца волалахь!»

6Везачу Эло шайтӀане элира: «Дика ду, иза хьан карахь ву, амма цуьнан дахар ахьа кхоо деза».

7ШайтӀа Везачу Элана уллора дӀадахара. Цо Аюбан дегӀа тӀе когаш тӀера дуьйна коьрта тӀе кхаччалц ноткъа оьхуш долу даӀ туьйхира+. 8Цу даӀ тӀе хьакха кхийрачу пхьегӀех йолу гериг схьа а эцна, овкъарш тӀе охьахиира Аюб+. 9Цуьнан хӀусамнанас цуьнга элира: «Хьо хӀинца а чӀогӀа хьайн кхачамалла ларъеш ву? Далла ле, тӀаккха хьо лийр ву!»

10Амма Аюба цунна жоп делира: «Ахьа дуьйцург хьераяьллачо дуьйцур дара. Делера диканиг схьа а оьцуш, вониг дӀататта деза те вай?» И дерриг а ша деш, шен дешнашца Аюба къа ца латийна+.

Аюбан доттагӀий

11Аюбана хиллачу бохамах лаьцна цуьнан кхаа доттагӀчунна хезира. Уьш шайн-шайн меттигашкара арабевлира: теманхо волу Элипаз а, шуахьахо волу Билдад а, иштта наӀматхо волу Цупар а. Уьш вовшахкхийтира, Аюб волчу кадам бан а, цуьнан догъэца а бахархьама+. 12Геннара Аюб гина болчу царна иза ца вевзира. ЧӀогӀа мохь а бетташ, билхира уьш. Шайна тӀера бедарш а этӀош, коьрта тӀехула ченаш стигала хьалакхуьссура цара+. 13ВорхӀ дийнахь а, ворхӀ буса а Ӏийра уьш, лаьтта охьа а хевшина, цунна уллохь. Цара вовшашка цхьа а дош ца олура, хӀунда аьлча царна гора Аюбехь болу бала боккха хилар+.

3

Аюб вистхилар

3^1+Цул тӀаьхьа Аюб ша винчу денна неӀалт кхайкхо волавелира. 2Цо бохура:

3«ХӀаллакьхилла дӀадолийла со вина долу де а,
сан ненах лаьцна: „Иза доьзалхочух хилла!“ аьлла йолу буьйса а+.

4Ӏаьржа бода хилла дӀахӀуттийла и де,
стигалахь волчу Далла иза дага а ма догӀийла,
Цо оцу денна тӀе серло а ма лойла!

5Бодано а, Ӏожаллин ӀиндагӀо а юхадохийла иза.

Марха со винчу денна тӀе хӀуттийла.

Ӏаьржалло оцу дийнан серло кхерайойла.

6Бодано и буьйса чӀогӀа схьалоцийла!

Шеран деношна юккъе ма йогӀийла иза,
беттийн деношна юккъе а ма йогӀийла!

7Цу буса цхьа а бер дуьнен чу ма долийла!

Ма хезийла цу буса синкъераме аз!

8Левиятан цӀе йолу хӀордан саьрмик лело хууш болчу
бозбунчаша неӀалт кхайкхадойла цу денна!

9Цуьнан Ӏуьйренан седарчий Ӏаржделла хуьлийла!

Ӏуьйренан серло ма гойла цу буьйсанна,
маьлхан зӀаьнарш а ма гойла цунна!

10Цу буьйсано со дуьнен чу вала новкъарло ца ярна а,
цо хӀара бала сох къайла ца баккхарна а, хуьлийла иза!

11ХӀунда ца велла те со сайн ненан кийрахь волуш,
хӀунда ца велла дуьнен чу воллушехь+?
12ХӀунда эцна со шайн кара,
хӀунда белла суна накха?
13ХӀинца паргӀат Ӏуьллуш хир ма вара со,
синтемехь а хир ма вара со,
14паччахьашца а, хьехамчашца а,
дассийна цӀенош шайна юхаметтахӀиттийна болчу.

15Я элашца Ӏуьллуш хир вара, деши а гулдеш,
шайн цӀенош детих хьаладузуш болчу.

16Хеназа бер санна со къайла хӀунда ца ваьккхина?

Дуьненан серло ца гина аганара бер санна со дӀа хӀунда ца воьллина+?

17Белла Ӏесанаш вонаш дечуьра ма совцу,
шаьш кешнашка ма-кхеччи,
дахаро гӀелбинарш цигахь садоӀуш ма хуьлу.
18Цигахь лаьцна болу нах а паргӀат ма бовлу,
шайн тӀехьожуш болчеран аз а ца хезаш.

19Лараме боцурш а, цӀеяханарш а цигахь цхьатерра хуьлу,
ткъа лай шен олахочунна хьалха паргӀат хуьлу.

20ХӀунда ло бала хьоьгучунна дуьненан серло,
синан гӀайгӀанехь волчунна дахар а хӀунда ло+?

21+Цара Ӏожалле сатуьйсу, ткъа иза ца хуьлу,
мел еза йолчу хазнел сов иза лоху цара+.
22И санна болу нах, шайна каш карийча,
баккхийбеш хир бара, чӀогӀа цунах сакъераделла+.

23ХӀунда луш ю адамна серло,
цуьнан дахаран некъ къайлаха хилча,
массо а агӀор Дала цунна го бина хилча+?

24Сан кхачанан метта аса дохуш долу даккхий синош ду,
хи санна, охьаоьхуш сан бӀаьрхиш ду.

25Со къаьхкаш хилларг суна тӀекхечи,
со кхоьруш хилларг суна хили+.

26Со волчохь я машар а бац, я синтем а бац,
я садаӀар а дац: сан са карзахдаьлла».

Къамелийн хьалхара дакъа

(4:1–14:22)

Элипаз

4

4^1Теманхо волчу Элипаза иштта жоп делира:

2«Хьоьга хӀума алахь, хьуна вас хир ю те?

Делахь а, вист ца хуьлуш мила Ӏалур ву?

3Дукхахболчарна ахьа хьехамаш бора,
гӀелделлачу куьйгашна юха а ницкъ лора,+

4гӀийланиг хьан дешнаша чӀагӀвора,
ког тасабелларг охьа ца вужуьйтура.

5Амма хӀинца хьуна тӀе вон деъна, ткъа хьо гӀайгӀанехь ву,
хьох хьакхаделлачу зуламо хьо вохийна.

6Деле болчу ларамах вуьзна хиларх хьо тешна ца хуьлу те?

Хьан некъаш кхоччуш цӀена хиларх хьо сатуьйсуш ца хуьлу те+?

7Дагадаийтахьа хьайна, бехк боцург хӀаллакьхилла гиний хьуна,
я бакъахьа леларг таӀзар дина гиний+?

8Зулам охучара а, вониг тосучара а
бохамийн ялта схьаэцар гина суна+.

9Делан садеӀаро уьш хӀаллакбо,

Цуьнан оьгӀазлоно уьш боха а бо+.

10Лоьмаша деш долу гӀигӀ Дала дӀасоцуьйту,
къоначу лоьмийн цергаш Цо схьайоху.

11Нуьцкъала лом шена ижу ца хилча ле,
ткъа лоьмийн кӀорнеш дӀасаяьржа.

12Цхьана дийнахь къайлаха хаам беара соьга,
сан лергашна цунах лаьцна цхьа шабар-шибар деш хезира,

13+сингаттамечу буса гуш долу гӀенаш санна,
чӀогӀа наб а кхетта, адам дӀадижначу хенахь+.

14Суна чӀогӀа кхерам тесна дела,
сан массо а даьӀахк егош яра+.

15Суна тӀехула цхьа са дӀадахара,
ткъа сан коьртара месаш ирахӀиттира.

16Иза сецира, амма суна цуьнан сибат ца гора,
сан бӀаьргашна хьалха цуьнан амат бен дацара.

Лохха мох хьокхуш санна хеттачу суна цуьнан аз хезира:+

17„Адаман йиш юй Далла хьалха бакъахьара хила?[*]

Цуьнан йиш юй ша Кхоьллинчунна хьалха цӀена хила?[*]“+

18Иза ур-атталла стигаларчу Шен ялхойх а тешна Ӏаш вац,
ур-атталла Шен маликашна тӀехь а Цунна кхачамбацарш го+.

19Кхин а кӀезиг тешна Ӏаш хир ву Иза адамех,
церан догӀмаш поппарх дича санна долчу,
церан дахар гӀамар тӀехь лаьтташ санна долчу.
Уьш-м нецал а атта тӀетоьхна дайалур ма ду.
20Ӏуьйранна сарралц уьш хьоьшуш ду,
цхьанна а гур а доцуш, гуттаренна а хӀаллакьхуьлу.

21Машшаш а хедийна, церан четар дакъазадоху.

Уьш ле, хьекъалалле кхин ца кхочуш»+.

5

Элипаза кхидӀа а элира

1«Ахьа кхайкхахь, хьуна дуьхьал жоп хьан лур ду?

Дезачу маликех ахь муьлхачуьнга гӀо доьхур ду+?

2Карзахвийларо сонтаниг войур ву,
хьегаро хьекъал доцург хӀаллаквийр ву+.
3Ӏовдал стаг дика ваха охьахиъна гина суна,
амма сихха цуьнан цӀенна неӀалт кхайкхийна ас.

4Цуьнан бераш маршонехь хиларна генахь ду.
Нагахь гӀалин кевнна уллохь
цаьрца стаг кхеле валахь,
царна гӀо дан цхьа а вац.
5Цуьнан ялта мецачо дӀакхоллур ду,
цо иза ур-атталла коканех а цӀандийр ду,
ткъа хьогах берш цуьнан бахамах хьоьгур бу.
6Зулам лаьтта бухара арадолуш ма дац,
ткъа бохам кха тӀехь хьалаболуш а бац.
7ЦӀеран суйнаш ирх ма лелххара,
адам бала хьега кхоьллина ду.

8Хьан метта со хилча, Аюб, со Далла тӀе воьрзур вара,
сайн гӀуллакх аса Цунна хьалха дӀахӀоттор дара.

9Даккхий ду Цуьнан гӀуллакхаш, царах вай кхетар доцуш,

Цуьнан тамашийна гӀуллакхаш дагардина а вер вац+.

10Цо лаьтта тӀе догӀа а доуьйту,
кхаш тӀе хи а дуьллу+.

11Шаьш кӀезиг хеташ берш Цо лакхабоху,
тийжаш берш Цо кхоччуш маьршабоху+.

12Цо хӀилланчийн дагалацамаш бохабо,
уьш кхочуш ца хилийтархьама.

13+Хьекъалалла дерш Дала церан шайн хӀилланца схьалоцу,
мекарчара дан леринарг Цо кхочуш ца хуьлуьйту+.

14Дийнахь уьш боданехь хуьлу, ткъа де делкъе даьлча,
буьйсанна санна, куьйган уьшаршца лела+.

15Пекъар нуьцкъалчеран куьйгах Цо кӀелхьарвоккху,
мисканиг церан бетера догӀучу туьрах Цо ларво+.

16Иштта, къечу стеган сатуьйсийла ю,
ткъа харцоно шен бага дӀачӀагӀйо+.

17+Декъала ву Дала нисво стаг.

Нуьцкъалчун таӀзар дегаза ма хета,+

18+хӀунда аьлча Цо чов а йо, амма Цо дӀа а йоьхку.

Цо лаза а во, амма Цуьнан куьйгаша дарба а до+.

19Юх-юха а Дала баланех воккхур ву хьо,
уьш хьох хьакха а лур бац+.
20Дала мацаллех хьо кӀелхьарвоккхур ву,
тӀам тӀехь туьрах а ларвийр ву+.
21Мотт беттарх Цо хьо ларвийр ву,
бохам хьайна тӀебеача,
цунах хьо кхера ца веза+.
22ХӀаллакьхиларх а, мацаллех а хьо воьлур ву,
акхаройх а хьо кхоьрур вац.

23Аренгахь долчу тӀулгашца а хьан барт хир бу,
акхарой а хир ю хьоьца машарехь.

24Хьуна хуур ду, хьайн четарна кхерам боцийла,
ткъа хьайн бахаме хьоьжуш хилча, дайна хӀума хир доцийла.

25Хьуна хуур ду, хьан бераш дуккха а хилар,
хьайн тӀаьхьенах берш аренгара буц санна хилар+.

26Къанвелча бен хьуна Ӏожалла гур яц,
ялтин цӀевнаш шен хеннахь дӀа-ма-хӀиттора+.
27И хӀума тхуна иштта хир дуйла хиъна,
цундела, тхоьга ла а догӀий, хӀара хьехар дӀаэца».

Аюба Элипазана жоп далар

6

6^1Аюба иштта жоп делира:

2«Сан гӀайгӀа озалур елахьара!

Сан бала терзанна тӀе буьллур белахьара!

3Иза хӀордан йистера гӀамарал а беза хир бара.

Цундела ду сан къамел сел доьхна!+

4Нуьцкъалчу Делан пхерчий ду сан дегӀах дохкуш.

Сан синна хаало церан дӀовш,

Делан къематаш ду суна тӀедерзийна+.

5Акхачу виро мохь хьоькхий баца тӀехь?

Сту Ӏоьхий шен хьаьвданна тӀехь?

6Чаьмза хӀума йоий туьха доцуш?

Чам буй хӀоьан кӀайчу декъан?

7Бац! Аса и тайпа яа хӀума юур яц!

И кхачанаш суна дегаза хета!

8Сан дехар кхочушдийр делахьара!

Ас сатуьйсург Дала лур делахьара!

9Со дӀахьаша Дела реза хилахьара!

Куьг дӀа а хецна, Цо со хӀаллаквийр велахьара!+

10Дала со вийча, сан дагна синтем хир бара,
хӀара инзаре бала аса хьоьгучу хенахь а,
воккхаверна со ирхлелхаш хир вара,

Везачу Делан дешнаш аса дӀатеттина ца хиларна.

11Сан гӀора дӀадаьлла, со вехар ву аьлла, сатуьйсийла а яц,
кхидӀа сайна хиндерг со хууш а вац, садетта кхин бахьана а дац.

12Сан ницкъ тӀулг санна бу те?

Сан дегӀ цӀастанах дина ду те?

13Буй те соьгахь сайна гӀо дан ницкъ,
буй те сан тӀетовжа меттиг?

14Дог доьхначу доттагӀчунна тешаме воцу стаг велахь,
иза Нуьцкъалчу Далла хьалха ларамах вуьзна вац.

15Амма шу тешаме дац, сан вежарий.

Сиха йоьдучу хин Ӏоврех болччул бен тешам бац шух,+

16шайна чохь дешаш долу ло а,
шен гӀорзанаш а хиларна Ӏаржъелла йолчу.
17Йохъелча, уьш къайлайовлу,
йовхонан чилла йоьлча,
шайн меттигашкахь якъало.
18Церан некъан хершнаш хьийза,
ткъа яьссачу аренга шаьш кхаьчча, яйна дӀайовлу.

19Тейма-махкара эмкалийн къепалша а хи лоьху,

Шеба-махкара богӀуш берш а сатийсамца дӀасахьоьжу+.

20Шайна хи карор хиларх шек а ца бовлура уьш,
амма цига кхаьчча, дог доьхна дӀахӀуьтту уьш.
21ХӀинца шу а ду иштта: шайна вон гича,
кхера а лой, дӀахӀуьтту шу.
22Аса шуьга бехирий: „Суна а лойша“,
я „Шайн хьолах сох кхаъ лойша“,
23я „МостагӀийн карара со паргӀатваккхийша“,
я „Къизачу нахах кӀелхьарваккхийша“?

24Соьгара даьлларг дийцийша суна.

Схьагайтийша, со стенна тӀехь харц ву.

ТӀаккха со дӀатийна хир ву.

25Ма боккха ницкъ бу-кх догцӀеначу дешнашкахь!

Ткъа аша бохучо стенна тоьшалла до?

26Ас дина къамел тӀехтоха дагахь ду шуна?

Дог доьхначун дешнаш, мох санна, хуьлу моьтту шуна+?

27Байлахь дисинчу берах а кхаж тосур бара аша,
шайн доттагӀа дикачу мехах дӀавухкур вара аша.

28Ткъа хӀинца, аса доьху шуьга, схьахьовсийша соьга,
дуьйцур дарий аса шуна хьалхахь харцдерг?

29Хийцийша шаьш йина йолу кхел, ма дейша харцдерг.

Метта а дуьйла, со бехказаваккха везаш ву.

30Аса шуна харцдерг ца дуьйцу.

Сан матте бохамаш къасталур бац ткъа?»

7

7^1Аюба элира:

«Адамо дуьнен тӀехь чӀогӀа къахьега дезаш ду.

Цуьнан дахар тӀелаьцначу белхалочун санна ду+.

2Стаг, суьйренан ӀиндагӀах хьоьгуш волу лай санна ву,
иза иштта алапе сатесна волу белхало санна а ву+.

3Оццу тайпана эрна беттанаш суна билгалдаьхна ду,
гӀайгӀанех юьзна йолу буьйсанаш суна лерина ю.

4ДӀавуьжучу хенахь ас ойла йо: „Маца гӀоттур ву те со хьала?“

Ткъа буьйса яхло, малх схьакхетталц дӀасакерчаш Ӏуьллу со+.

5Сан дегӀ кӀомарех а, нӀаьнех а хьаладуьзна,
дегӀа тӀера чкъор эттӀа,
ткъа цу чевнашна ноткъа йина.
6Сан денош кӀади деш йолчу чорха тӀехь
дӀасакхуьссуш долчу гуйнел а сиха тӀехлелха,
сатийсам боцуш сан денош чаккхенга кхочу+.

7Веза Эла, дагадаийтахьа Хьайна сан дахар цкъа садаккхал бен доцийла,
сан бӀаьргашна кхин цкъа а самукъане дерг гур доцийла.

8Со хӀинцца гинчу бӀаьргашна а со кхин гур вац.

Хьо соьга хьоьжуш хир ву, амма со кхин хир вац+.

9Марха, нилха а йолий, дӀайоьду,
иштта эхарта чу ваьлларг юха ца вогӀу.

10Иза цкъа а ша дитинчу цӀа чу юхавоьрзур вац,
цуьнан цӀенна а иза кхин вевзар вац+.

11Цундела со вист ца хуьлуш соцур вац –
аса со саготта хиларх лаьцна дуьйцур ду,
сайгахь болу бала а дӀабуьйцур бу.

12Со хӀорд бу те я хӀордан саьрмик бу те,
Ахьа со ларван гӀарол хӀотто?
13„Суна биллинчу матто суна синтем бийр бу,
сан аьрзнех маьнгано суна гӀоле йийр ю“, – аьлла, аса ойла йича,

14Ахьа со инзаречу гӀенашца кхераво,
буьйсанан суьрташца со Ӏадийна латтаво.

15Цундела со садукъдина валар гӀоле яра,
хӀокху сайн дегӀа чохь со вехачул.

16Суна сайн дахар къахьделла.

Массо а ханна со вехаш хир вац.

Витахь со, хӀунда аьлча сан дахар эрна ду+.

17+ХӀунда хадабо Ахьа адаман сел лакхара мах?

Ахь иза леррина тергал хӀунда веш ву+?

18ХӀунда вогӀу Хьо и волчу хӀора Ӏуьйранна?

ХӀунда зоь Ахьа иза мел волчу хенахь+?

19Суна тӀера бӀаьрг Ахьа дӀа хӀунда ца боккху?

Цхьанна а ханна Ахьа со-со хӀунда ца вуьту+?

20Адамаш ва тергал дийриг! Ас къа латийнехьара,

Хьуна хӀун зен дийр дара ас?

ХӀунда хӀоьттина со Хьан Ӏалашо хилла дӀа?

Ахь дӀакхехьа беза мохь сох хиллий те+?

21Соьгара даьллачу къинна Ахь геч хӀунда ца до?

Сан зуламна къинтӀера хӀунда ца волу Хьо?

Со кестта ченалахь Ӏуьллур ма ву.

Ахь со лохур ву, амма со кхин хир вац».

Аюбе Билдада къамел до

8

8^1ТӀаккха шуахьахо волчу Билдада Аюбе элира:+

2«Дукха дийр дуй ахьа цу тайпана къамел?

Хьан багара схьадолу дешнаш сиха мох санна ду.

3Дала бакъдерг гамдо те?
Нуьцкъалчо нийсо гамйо те+?
4Хьан бераша Цунна хьалха къа латийнехь,
и къинош бахьана долуш Цо таӀзар до царна.
5Нагахь хьо даггара Дела лоьхуш велахь,
нуьцкъалчу Деле дехарш ахь дахь,
6хьо билггал дика а, догцӀена а велахь,
Иза хьуна орцах ван хьелур вац,
хьуна йогӀу хӀусам Цо тойийр ю+.
7Хьан долахь хилларг кӀезиг хетар ду,
хьан хинболу бахам алсам хир болу дела.

8Хьайн дайшка хатта,
царна гинчух лаьцна ойла е+.

9Селхана дуьнен чу девллачу тхуна хӀумма а ца хаьа,
дуьнен тӀехь долу тхан дахар, ӀиндагӀ санна, сихло+.

10Дайша хьо Ӏамор ву, цара эр ду хьоьга,
шайн дага тӀера дешнаш схьадохур ду:

11„Уьшал йоцучохь шач тӀейолий?

Хи доцучохь эрз тӀеболий?

12Ховха а, хадоза а иза боллушехь, хи дӀалакъийча,
вукху бецал а хьалха маргӀалбоьлла дӀахӀуттур бу+.

13Иштта ду массо а Дела вицвинчеран некъаш.

Иштта хӀаллакьхир ю Ӏесачеран сатуьйсийла+.

14Цуьнан сатуьйсийла ледара ду,
цуьнан тӀетовжийла гезгамаша бу+.

15Шен цӀенна тӀе тевжар ву иза, амма латталур вац,
цо схьалоцур ду иза, амма иза хӀотталур вац“+.

16Иза дика яшийна товнехь йолу орамат санна ву,
цуьнан зӀийдагаш ерриг а бешахула дӀаса а хецна.

17Цуьнан орамаш тӀулгех дӀатийсалуш ду,
жагӀанна юккъехула дӀаса а даьржаш.

18Амма и орамат ша хьалха тӀедолуш хиллачуьра схьадаьккхича,
и тӀедолуш йолчу меттигна иза дицлур ду.

Цо эр ду: „Хьо кхузахь цкъа а ца гина!“+

19Эццахь кхачало цуьнан ирсе дахар,
ткъа цуьнан метта лаьттара кхидерш тӀедовлу.

20Гой хьуна, Везачу Эло бехк боцург дӀа ца тосу,
вочарна Цо, куьйгаш схьа а лаьцна, гӀо а ца до.

21Цо хьуна юхадерзор ду синкъераме велар,

Цо иштта схьалур ду хьуна воккхаверан аз а+.

22Хьо ца везарш юьхьӀаьржачу хӀуьттур бу,
иштта Ӏесачеран четарш а кхин хир дац»+.

Аюба Билдадана дуьхьал жоп ло

9

9^1ТӀаккха Аюба жоп делира:

2+«Бакъ ду, со дика кхета ахь бохучух.

Амма Далла хьалха адам нийса муха хир ду+?

3Нагахь цунна Цуьнца къовсавала лаахь,
эзар хаттарна юккъера цхьанна а адаме жоп далалур дац+.

4Веза Эла хьекъал долуш а ву, Цуьнгахь ницкъ а бу,

Цунна дуьхьал а ваьлла, зен ца хуьлуш виснарг мила ву?

5ЦӀеххьана Цо лаьмнаш меттахдоху,

Шен оьгӀазаллехь уьш харца а до.

6Цо латта меттах а доккху,
цуьнан баххаш дега а до+.

7Цо омра дича, малх а схьакхетар бац,

Цуьнан седарчий дӀакъовла а таро ю.

8Цо цхьаммо стигал дӀасаяржайо,

Иза ву хӀордан тулгӀенаш тӀехула лелаш верг+.

9+Дала кхоьллина ду Ча а, Орион а, ВорхӀ Седа а,
иштта къилбехь долчу седарчийн массо куьцаш а+.

10Цо мел деш дерг кхетам тӀе ца кхочуш ду,

Цуьнан тамашийна хӀуманаш дагар а далур дац+.

11Иза уллохула тӀехваьлча, суна гур а вац,

Иза гергахула лелча, суна хаалур а вац.

12Цунна хӀума дӀадаккха лаахь, Иза хьаьнга сацалур ву?

Хьан эр ду Цуьнга: „Ахьа иза хӀунда до?“

13Дала Шен оьгӀазалла сацор яц,
хӀордан саьрмик болчу РахӀабан гӀоьнчий а

Цуьнан куьйгашна кӀел охьатаӀийра+.

14Ткъа со муха къовсалур ву Цуьнца?

Карор дуй суна Цуьнга ала хӀума?

15Со бехк боцуш хилча а, соьга Цунна дуьхьал дош дахьалур дац.

Соьга сан Кхелахочуьнга нийсо яр бен дехалур дац+.

16Ас кхайкхинчул тӀаьхьа Цо суна жоп делча а,
со тешар вацара, Цунна со дӀахезна аьлча.
17Йилбазмох а хьокхуьйтуш, Иза суна тӀекхета,
бахьана доцуш сан чевнаш Цо совйоху,
18соьга доккха са ца доккхуьйту Цо,
сан дахар баланех хьаладузу.

19Ницкъах лаьцна аьлча, Иза уггар Нуьцкъалниг ву.

Кхелах лаьцна аьлча, Цо олу: „Со кхеле хьан озор вара?“+

20Со бакъ велахь а, сан матто суна кхел йийр яра.

Со бехке вацахь а, Цо со бехке ву эр дара+.

21Со бехке вац! Сан бала бац сайна хӀуъа хир делахь а,
хӀунда аьлча суна сайн дахар къахьделла+.

22Аса сайга боху: „Массо а хӀума бен доцуш ду.

Бехк боцург а ле, бехк берг санна.

Массеран а дахар хадош верг Дела ву“+.

23Еттачу шедо цӀеххьана Ӏожалла еача,
бехк боцург дог доьхна хьовзарх кхаьрда Иза.

24Дуьне Ӏесачеран кара дӀаделла ду,
ткъа Цо кхелахойн бӀаьргаш дӀакъовлу.

Цо дӀакъовлуш ца хилча, хьан къовлу уьш+?

25Сан денош геланчел а сиха дӀаоьхуш ду,
цхьа а дика ца гуш, уьш дӀаоьхуш ду+.

26Уьш, эрзах дина дайн хинкема санна, тӀехдуьйлуш ду,
шен ижуна тӀехьаьдда куьйра санна, сиха тӀехлелха уьш.

27Ас Хьоьга ала тарлора:
„Сайн аьрзнаш дицдийр ду ас,
сайн юьхь самукъане хилийта“.
28Амма со керлачу вонех кхоьру, хӀунда аьлча
суна хаьа Ахьа бехк суна тӀе буьллур буйла.
29Со юха а бехке узур хилча,
стенна хьега деза аса эрна къа?
30Лайн хица юьхь аса йилича а,
сайн куьйгаш аса цӀенна сабанца цӀандича а,+

31Ахьа со тӀаккха а модашна юккъе вуллур вара.

Сан бедаршна а со дегаза хетар вара.

32Веза Эла со санна долу адам ма дац.

Цундела сан аьтто бац Цунна жоп дала а,
со Цуьнца цхьаьна кхеле ваха а+.

33Тхуна юкъахь юкъалеларг велахьара[*],
шен куьйгаш тхуна тӀедахка.

34Шен гӀаж суна тӀера Цо дӀайоккхийла,
со Шен къематаца Цо кхера ма войла.

35ТӀаккха со Цунах ца кхоьруш вист хир вара,
хӀунда аьлча хӀинца со сайна чохь кхиниг ву».

10

Аюба кхидӀа а элира:

1«Сан синна сан дахар къахьделла.

Сайна чохь сецор бац аса сайн латкъамаш.

Ас буьйцур бу сайн даг чохь болу бала+.

2Аса эр ду Деле: „Ма ехьа суна кхел.

Дийцахьа суна, стенна тӀехь со бехкево Ахь+?

3Хьуна тамехь ду те суна гӀело яр а,

Хьайн куьйгаша виначух кхардар а,
ткъа Ӏесачийн ойланех Хьо воьлуш хилар а?

4Адаман ши бӀаьрг бу те Хьан,
я адамна санна са го те Хьуна+?

5Тхан дахар санна доца ду те Хьан дахар?

Адаман санна ду те Хьан шераш?

6Цу бахьаница ас къа латийна хилар Хьо лоьхуш ву те?

Цундела ас зулам динийла Хьо леррина толлуш ву те?

7Со бехк боцуш вуйла Хьайна хуъушехь,
Ахь со дӀа ца хоьцу,
со Хьан куьйга кӀелхьара ваккха стаг а вац+.

8Хьан куьйгаша кеп йина а, кхоьллина а ма ву со,
кхачаме а, цӀенна а, ткъа хӀинца хӀаллак хӀунда во Ахьа со+?

9Дагадаийтахьа, Айхьа со поппарх вина, нисвина хилар.

ХӀинца юха а сох чан ян воллу те Хьо+?

10Ахьа со, шура санна, охьавоьттира,
ткъа юха, кӀалд санна, вукъвира Ахьа со+.

11Дилха а, чкъор а диллира Ахьа суна тӀе,
даьӀахкашца, пхенашца вовшахтесира Ахьа со.

12Ахьа суна дахар делира,
хедар боцу безам а белира,
гӀайгӀа барца сан са а лардеш.

13ХӀара хилла-кх къайлаха Хьан даг чохь дерг,
суна хаьа, иза Хьан даг чохь хиллий.

14Аса къа латийча, Ахь цуьнан тидам бийр бара,
аса латийнарг таӀзар доцуш дуьтур а дацара.

15Со бехке велахь – декъаза хуьлийла со!

Со бехке вацахь а, со корта хьалаайа а ваьхьар вац.

Эхь хетарх вуьзна ву со,
балано со вахийна.
16Со жимма хьалатаьӀӀашехь,
лом санна, тӀаьхьаволу Хьо суна,
Хьайн тамашийна ницкъ
юха а суна дуьхьалбоккхуш.
17Ахьа суна дуьхьал керла тешаш боху,
Хьайн оьгӀазалла чӀагӀ а еш.
Юх-юха а керла тобанаш суна дуьхьалйовлуш ю+.

18ХӀунда ваьккхина Ахьа со сайн ненан кийрара схьа?

Цхьана а стеган бӀаьрг кхетале со велла велара!+

19Со цкъа а хилла а ца хиллехьара!

Ненан кийрара схьаволлушехь,
коша чу виллина со хиллехьара!

20Сан дахаран денойх кӀезиг бен дисна дац те?

ДӀаверзахьа соьгахьара, жимма со воккхавейта,+

21юхавоьрзур воцучу меттиге со дӀакхалхале –
бода а, Ӏожаллин ӀиндагӀ а долчу махка,+

22Ӏаьржа бода лаьттачу а, низам ца хуьлучу а махка,
серло а боданах тера йолчу махка“».

Цупара Аюбаца къамел до

11

11^1ТӀаккха наӀматхо волу Цупар Аюбе вистхилира:+

2«Дуккха а дийцинчу дешнашна дуьхьал дала жоп дац те?

Дукха къамелаш деш верг бакъ ву ткъа?

3Хьан даьссачу къамелаша тхо дист ца хуьлуш сацор ду моьтту хьуна?

Кхаьрдаш волу хьо цхьаммо а юьхьӀаьржачу хӀоттор вац моьтту хьуна?

4Ахьа Деле боху: „Сайн хьехамехь со бакъ ву,
Хьан бӀаьргашна хьалха со цӀена ву“+.
5Суна луур дара, Аюб, Дела хьоьга вистхила,
хьуна дуьхьал Цо Шен бага схьаелла.
6Шен хьекъалаллин къайленаш
Дала хьуна йовзуьйтур елахьара,
бакъйолчу хьекъалаллин цхьа агӀо хилла ца Ӏарна.

Суна луур дара хьуна хаийта, Далла
хьан къинойх цхьадерш дицдалийтина хилар.

7Делан кӀоргачу къайленашка хьо билггал кхачало те?

Нуьцкъалчу Делан бухбоцучу бакъдолчух хьан кхета ницкъ кхочий те?

8Иза стигалел лекха ду –
муьлха адам цига кхачалур ду?

Иза эхартал кӀорга ду –
муьлхачу стагана иза хаалур ду+?

9Цуьнан барам лаьттал беха бу,
иштта иза хӀордал шуьйра бу.

10Цо, схьа а веана, милла а набахти чу а воьллина,
иза кхеле озийча, Цунна дуьхьал мила вер ву+?

11Цунна харцонаш лелориг вевза.

Нагахь санна Цунна зулам гахь,

Цо иза дагахь латтор дац?

12Хьекъал доцург хьекъале верзийча,
виркхело йинчу вирах адам хир дара.

13Хьан дог чӀогӀа Далла тӀетевжаш хила деза,
Цуьнга дӀакховдо деза ахьа хьайн ши куьг а+.
14Хьайн куьйгашна тӀе вониг латийнехь,
хьайгара генна дӀакхосса деза ахьа,
ткъа хьайн четар чохь зулам а ма Ӏайта+.

15ТӀаккха хьанна а нийса бӀаьргаш чу хьажалур ву хьо,
цхьаннах а ийза ца луш лелар ву хьо, цхьаннах а кхоьрур а вац хьо.

16ТӀаккха хьайн гӀайгӀа билггал бицбийр бу ахьа,
дӀадахана хи санна бен, иза дага ца лоцуш.

17Хьан дахар делкъенан малхал къегар дара,
боданах Ӏуьйренан серло хир яра+.

18Хьайн сатуьйсийла йолу дела, хьо маьрша хир вара.

Дала лар а веш, хьо кхерамбоцуш наб кхеташ хир вара.

19Цхьаммо а кхера а ца веш, хьо дӀавуьжур вара,
дукхахберш хьуна хьалха хьесталуш а хир бара+.

20Ӏесачеран бӀаьргашна са кӀезиг гур ду,
шаьш кӀелхьарбовла церан йиш хир яц.

ТӀаьххьара а, садалар бен, церан сатуьйсийла хир яц».

Аюба Цупарна жоп ло

12

12^1ТӀаккха Аюба, жоп а луш, элира:

2«Ма бакъ ду иза! Шу нехан бага ю теша?

Шуьца цхьаьна хьекъалалла лийр ма ду!

3Ткъа сан а ма ду хьекъал, шун санна.

Ткъа со а ма вац шул оьшуш –
иза хьанна ца хаьа?

4Деле кхойкхуш, Цо жоп луш хилла волчу,
сох белам хилла сан доттагӀашна.

Нийса а, кхачаме а волчу сох кхардам хилла+.

5Синтем болчунна моьтту
бохамах кхарда веза.

Ког тасабелларг чутоттуш ву.

6ПаргӀат ду талорхойн хӀусамашкахь,

Дела оьгӀазвохуьйтурш а синтеме Ӏаш бу,
цара Дела шайн карахь лелош волуш санна+.

7ТӀаккха хатта акхарошка – цара хьоьхур ду хьуна,
стигаларчу олхазарша дуьйцур ду хьуна.
8Лаьттаца къамел де – цо хьоьхур ду хьуна,
хӀорда чуьрачу чӀерашка а дийцийта хьайга.
9Царах массарах а хьанна ца хаьа,
Везачу Элан куьйго и дерриг а дина дуйла?
10Цуьнан карахь ду хьуна
массо а дийначу хӀуманийн синош а,
иштта массо а адамийн синош а+.
11Маттана юучун чам хааре терра,
лергана а ца девза ткъа дешнаш+

12Къеначаьргахь хьекъалалла карор ду хьуна,
дукха ваьхнарг кхетам болуш ма хуьлу+.
13Делехь ду хьекъалалла а, ницкъ а,
иштта Цуьнгахь бу хьехам а, кхетам а.
14Цо дохийнарг юхаметтахӀотталур дац,
Цо чувоьллинарг паргӀатвер вац+.
15Цо догӀа сацадахь, массо а хӀума якъалур ю,

Цо хиш схьахецахь, цара дерриг а латта хӀаллакдо.

16Цуьнгахь ницкъ а бу, говзалла а ю,

Цуьнан карахь ву Ӏехориг а, Ӏехийнарг а.

17Хьехамчаш Цо хьекъалх эшабо,
кхелахойх Цо сонтанаш а хуьлуьйту+.

18Паччахьашна тӀера хаза духарш дӀа а дохий,
лейн бедарш царна тӀеюхуьйту Цо+.

19Динан дай Цо даржах эшабо,
чӀагӀбина куьйгалхой херцабо,
уьш тоххара дуьйна белахь а.

20Тешамечу хьехамчийн къамелаш а сацадо,
къеначеран къасторан хьуьнар а эшадо.

21Сийлаллехь болчеран сий а дойу Цо,
ницкъ болчаьргара ницкъ а дӀабоккху+.

22Боданехь хьулдинарг а Цо гучудоккху,

Цо Ӏожаллин бода а серлонга боккху+.

23Цо халкъаш доьбуьйту, уьш хӀаллак а до.

Къаьмнаш нуьцкъала а до, юха уьш дӀа а дуьгу+.

24Дуьненан мехкийн куьйгалхошкара хьекъал дӀа а оьций,
уьш некъаш доцучу аренгахула буьйлабелла лоьлуьйту Цо+.

25Куьйган уьшаршца боданехь лела уьш,
бехна нах санна, уьш тоьхкуьйту Цо»+.

13

13^1Аюба элира:

«И дерриг а сан бӀаьргашна гина ду,
суна иза хезна ду, со цу хӀуманах кхета.

2Шуна хууш дерг суна а хаьа.

Со а ма вац шул оьшуш.

3Амма Нуьцкъалчуьнга вистхила лаьа суна,

Далла хьалха сайн гӀуллакх лардан лаьа!+

4Ткъа аша сан чевнашна харцонца лоьралла до,
шу дерриш а – пайда боцу лоьраш ду.

5ЭхӀ, кхин дист а ца хуьлуш, шу дӀасевцича,
иза, шун хьекъалалла ду аьлла, туьдур дара+.

6ЛадогӀийша гӀуллакх лардан ас бохучуьнга,
сайн багахула ас туьдучун тидам бейша.

7Делан дуьхьа зуламе дерг бохур ду те аша?

Цунна гӀоьнна мекарниг дуьйцур ду те аша?

8Цуьнга озабезам бан лаьий шуна?

Делан гӀуллакх лардан гӀерта шу?

9Нагахь Цо шу зийча, дика хир дуй?

Я Иза, адам санна, левийр ву аша+?

10Цо луьра таӀзар дийр ду шуна,
аша къайлаха озабезам лелабахь.

11Цуьнан возалло шу кхера ца до те?

Цунна хьалха шуна тӀе кхерам ца буссу те?

12Аш далийна кицанаш, овкъарш санна, эрна ду.

Шаьш лардан боху дешнаш поппаран турсаш санна ду.

13ДӀа а совций, со вистхилийта,
тӀаккха кхунах луъург хилахьара.

14Сайн дахар кхерамечу хьоле ас хӀунда хӀоттор дара?

Сайн са ас куьйга тӀе хӀунда дуьллур дара?

15Цо со билггал вийна дӀавоккхур ву, со сатуьйсийла йоцуш ву[*].

Сайн лелар Цунна хьалха билггал лардийр ду аса.

16Цу тӀехь хир ду сан кӀелхьарвалар, хӀунда аьлча

Делах тешаш воцург Цунна хьалхахӀотта ваьхьар вац.

17Дикка ладогӀийша аса бохучуьнга,
сан кхеторан дешнийн тидам бейша.

18Аса сайн гӀуллакх кхетачу къепехь кечдина.

Суна хаьа, со бакъвина хир вуйла.

19Мила ву соьца къовса йиш йолуш верг?

Со дӀатуьйр а вара, вала реза а вара+.

20Ши хӀума ма дахьара Ахьа суна тӀехь,
тӀаккха со лелар вацара Хьох къайлавуьйлуш:

21суна тӀера Хьайн куьг а дӀадаккхахьара Ахьа,

Хьайн къематаца со кхера а ма вахьара Ахьа+.

22ТӀаккха дӀакхайкха соьга, ас жоп лур ду Хьуна,
я ас къамел дийр ду, ткъа Хьо суна жоп луш хир ву+.

23Мел ду сан къа а, сан зулам а?

Сан аьрхалла а, зулам а гайтахьа суна!

24ХӀунда лечкъайо Ахь сох Хьайн юьхь,
хӀунда лору Ахь со Хьайн мостагӀа+?

25ДӀасалела гӀа санна волу со кхераво те Ахь?

Декъа ча санна волчу суна тӀаьхьалела те Хьо+?

26Къаьхьа кхел ю Ахьа суна йинарг,
жималлехь соьгара даьллачунна суна доькхуш+.
27+Ахьа сан когашна буржалш тоьхна,
ас мел боккхучу коге леррина хьоьжу,
ас юьту лараш тергалйо Ахьа+.
28Иштта со, мурйоьлла дечиг санна а,
нецаша йоу бедар санна а, телхаш ву»+.

14

Аюба элира:

1«Зудчо вина волчу стеган дахар
доца ду, иза баланех вуьзна а ву+.

2Зезаг санна, гучу а волий, маргӀалвулу иза.

ӀиндагӀ санна, водий, дӀавоьду иза, къайлаволуш+.

3Иза ву-кх Ахьа тергал веш верг!

Хьайца кхеле кхойкхуш ву-кх Ахьа со?

4Боьхачунах цӀенаниг схьавер вуй?

Вер вац+.

5Адаман дахаран денош дагардина ду.

Ахьа дуьстина цуьнан дахаран беттанаш,
царал тӀехвала цуьнан йиш а яц.

6Цундела ма вехьа иза тергал, витахьа иза,
цуьнан денош, тӀелаьцна волчу белхалочун санна, чекхдовллалц+.

7Ур-атталла диттан а сатуьйсийла ю:

схьахадийча а, иза денлур ду,
иза керла патар ца долуш а дуьсур дац.

8Лаьттахь цуьнан орам къанлуш белахь а,
цуьнан юьхк бухахь яла йоллуш лаьттахь а,

9цхьажимма цунна хи тосалушшехь,
керлачу орамато санна, зӀийдагаш дӀахоьцу цо.

10Амма адам делча, иза телхий, дӀадолу.

ТӀаьхьара са дӀа а долий, адам кхин ца хуьлу.

11Ӏам чуьра хи къайладалар санна а,
хи дӀа а дахана, Ӏовраш якъалуш хилар санна а,+

12иштта стаг дӀа а вуьжу, кхин хьала а ца гӀотту.

Стигалш мел юьсу, адам ден а лур дац,
шен даларан набарх сама а доккхур дац+.

13Эхартехь со къайлавоккхуш велара Хьо.

ОьгӀазвахар дӀадаллалц со хьулвеш велара Хьо.

Цигахь Ӏен хан суна билгал а яьккхина,
цул тӀаьхьа со дагавогӀуш велара Хьуна+.

14Веллачул тӀаьхьа вехар вуй те стаг?

Сайн къахьегаран дерриг а деношкахь
со паргӀатваккхаре хьоьжуш Ӏийр вара со+.

15Хьо кхойкхур вара, ас Хьуна жоп а лур дара,

Хьайн куьйгаша кхоьллинчу сох хьоьгуш хир вара Хьо+.

16Ас мел боккху ког Ахьа багарбийр бара,
амма сан къинош Хьуна дагадогӀур дацара+.

17Соьгара даьлла зулам Ахьа тӀоьрмаг чу дӀадуьллур дара,
айса летийна къинош Ахь дӀахьулдийр дара.

18Охьабужу лам боьхна дӀабалар санна а,
тарх шен меттера меттахъялар санна а,
19хино тӀулгаш жимдар санна а,
хин Ӏовраша латта дӀадахьар санна а,
йохайо Ахьа адаман сатуьйсийла а.

20Стагана тӀехь Ахь кхоччуш толам боккху, тӀаккха иза дӀакхелха.

Ӏожаллехь цуьнан юьхь а хуьйций, Ахьа иза дӀа а хьажаво.

21Шен бераш сий долуш хилча а, цунна ца хаьа,
церан сий дайча а, цунна ца го+.

22Шен лазар бен ца хьоьгу цуьнан дегӀо,
шен гӀайгӀа еш бен дац цуьнан са».

Къамелийн шолгӀа дакъа

(15:1–21:34)

Элипаз

15

15^1Теманхо волчу Элипаза жоп делира Аюбана:+

2«Хьекъал долчо эрначу хабаршца жоп лур дара те?

Мохан даьссачух хьо санна волчо шен кийра бузур бара те+?

3Пайдабоцучу дешнашца цо ша бехказавоккхур вара те?

Цхьанна а мехала ца хуьлучу къамелашца иза къийсалур вара те?

4Амма ахь ур-атталла нехан суьпалла жим а йо,
адамо Деле доӀа дарна ахь дуьхьало а йо.

5Хьо къилахь хиларо Ӏамайо хьан бага.

Хьайн лаамца хӀилланчийн мотт буьйцу ахь.

6Со вац хьуна кхел йийриг, хьан бага ю,
хьан матто хьуна дуьхьал тоьшалла до+.

7Адамашна юкъахь хьо дуьххьара кхоьллина ву моьтту хьуна,
я лаьмнел а хьалха хьо вина ву моьтту хьуна+?

8Стигаларчу гуламехь Делан ойланашка ладуьйгӀирий те ахь?

Я дерриг а хьекъалалла хьуна кхаьчна те+?

9Тхуна ца хуург хӀун ду хьуна хууш?

Тхо ца кхеттачух стенах кхетта хьо+?

10Тхуна юкъахь къежбелла баккхийнаш бу,
ткъа уьш хьан дел а баккхий бу.

11Ца тоьу те хьуна Делера долу синхьаамаш,
хьайца кӀеда деш долчу къамелах тоам ца бо те ахьа?

12Стенна даьлла те хьан дог цу тайпана карзах?

Стенна бу те хьан бӀаьргаш, ткъес санна, къегаш?

13Хьайн са Далла дуьхьал хӀунда доккху те ахьа,
хӀунда дуьйлуьйту ахьа хьайн багара и тайпа къамелаш?

14+Адам хӀун ду, Далла хьалха ша цӀена хилалур ду мотта?

Зудчо винарг мила ву, Далла хьалха ша бакъ хилалур ву мотта+?

15Дела Шен дезачу маликех а ца теша,

Цунна хьалха стигалш а цӀена яц+.

16Ткъа дегаза а, телхина а долу адам мила ду,
хи молуш санна, вонаш деш лелаш долу+?

17Соьга ладогӀа, тӀаккха ас иза туьдур ду.

Сайна гинчух лаьцна ас хьоьга дуьйцур ду.

18Хьекъалалла долчара дийцинчух а,
цара шайн дайшкара хезнарг, хьул а ца деш,
дийцинчух лаьцна а хаам бийр бу аса хьоьга+.

19Вайн дайшна бен дӀаделла ца хилла латта,
хийра нах царна юкъахь лелаш а ца хилла,
цундела дайшкара дерг цӀена а, нийса а ду.

20Ша мел вехачу деношкахь Ӏесаниг баланехь хьийза.

Къизачу стагана билгалдаьхна шераш дагардина ду.

21Къематечу маьхьарийн аз хуьлу цуьнан лерехь хезаш.

Машар лаьттачу хенахь талорхой цунна тӀелета.

22Боданах кӀелхьарваларе цо са ца туьйсу,
даим а шена хьалха цунна гуш дерг тур ду.

23Иза дӀасаоьхуш лела, ломъаьрзуна кхача а хуьлий[*],
цунна хууш ду боданан де тӀекхаьчнийла.

24Саготтоно а, синӀаткъамо а иза Ӏадийна латтаво,
тӀамца вогӀу паччахь санна, тӀегӀерта уьш цунна.

25И шадерг а цо Далла дуьхьал куьг айина хилар бахьана долуш ду,

Нуьцкъалчунна дуьхьал иза валар бахьана долуш ду.

26Курра дуьхьалволура иза Цунна,
ша ларвархьама деза турс а даьккхина,
27иза шех тоам бина волу дела а,
дозаллина севсина волу дела а+.

28Иза йохийначу гӀаланашкахь вехаш ву,
адамаш чохь даха ца дезачу,
охьаэга кийча долчу цӀенош чохь.
29Иза дукха ханна хьал долуш хир вац,
цуьнан бахам а буьсур бац,
лаьтта тӀехь цуьнан долахь дерг алсамдер дац.
30Иза боданах кӀелхьарвалалур вац.
ЦӀеран алуно патарш дакъош долу
дитт санна, хир ву иза,
ткъа Делан Ӏаьнаро иза дӀавоккхур ву+.
31Эрна долчух тешна Ӏаш ма хуьлийла иза,
цунах ша Ӏеха ма войла цо,
хӀунда аьлча эрналла цуьнан ял хир ю.

32Шен дахар чаккхенга дерзале, иза дакъаделла,
цкъа а сенделла дӀагӀур доцу га санна, хир ву+.

33Хилаза йолу кемсаш охьаоьгу кемсийн таьлланг санна, хир ву иза,
я шен заза дожош долу зайт-дитт санна, хир ву.

34Ӏесачийн тобанарчун тӀаьхье хир яц, ткъа
кхаьънех доьгӀна цӀенош цӀаро дагор ду+.

35Шайн даг чохь вониг а кхуллу,
цара зулам дӀа а хӀоттадо.

Ӏесачеран кийрано мекарло йоккху»+.

Аюб

16

16^1Аюба цунна дуьхьал жоп делира:

2«И саннарг суна дуккха а хезна,
шун догъэцаро вон бен ца дахьа.

3Хир юй те пайда боцучу къамелийн чаккхе?

Иштта хабар деш хьо иракарахӀоттош дерг хӀун ду+?

4Аса а дуьйцур дара хӀинца аша санна,
шу сан метта хилча,
соьга а далур дара хаза къамелаш,
кхардарца шуна дуьхьал корта а лестош.
5Аса а сайн маттаца шу чӀагӀдийр дара,
сан багахула даьллачо шуна синтем а бийр бара.

6Со вистхилча а, сан бала дӀа ца болу,
вист а ца хуьлуш со Ӏийча а, иза лах ца ло.

7Дала сан тӀаьххьара гӀора дӀадаьккхина.

Сан берриг а доьзал Цо бохийна-кх+.

8Цо со схьа-ма-лаьцна,
ткъа иза суна дуьхьал тоьшалла ду.

Сан гӀора дайна хилар суна дуьхьалдаьлла,
сох бехкаш а дохуш.

9Делан оьгӀазлоно со цоьсту,
Шен цергаш суна хьекха а еш,
Цо соьца мостагӀалла леладо.

Сан МостагӀчо Шен ира хьажар суна тӀедерзадо+.

10Адамаша шайн баганаш суна дуьхьал гӀаттийна,
дов дарца сан беснеш тӀе етта цара,
уьш массо а суна дуьхьалбовлу+.

11Дала со вочу адамийн кара дӀавелла,

Ӏесачеран буьйна со дӀа а кхоьссина.

12Со синтеме Ӏаш вара, амма со кагвира Цо.

Вортанна тӀера схьа а лаьцна, со войра Цо.

Со Шен гӀакх санна вина дӀахӀоттийра Цо+.

13Цуьнан пхерчий массо а маьӀӀера схьадетталуш ду,

Цо сан жаннех къа ца хеташ Ӏуьтту,
сан стим а лаьтта тӀе охьаӀанийна+.

14Со пен болуш санна, юх-юха со вохош ву Иза.

ТӀемало санна, суна тӀеуьду Иза.

15Аса сайн чкъурана сингаттаман бедарш а тегна,
гӀора а дайна, дог доьхна чена юккъе охьа а хиъна.

16Велхарна сан юьхь цӀийелла,
сан бӀаьргаш тӀехь Ӏожаллин ӀиндагӀ ду.

17Иза иштта делахь а, сан куьйгаша цхьанна а
ницкъ ца бина, сан доӀа цӀена ду.

18Латта! Ма даккхахьа сан цӀий къайла!

Ас хьоькху мохь къайлаха дӀахьулбина ма хуьлийла!

19+Делахь а, стигалахь сан Теш ву,
лакхахь ву суна ТӀехӀуттуш верг а!+

20Сан юкъалеларг суна доттагӀа хилла дӀахӀоьттина,

Деле а хьоьжуш, ас бӀаьрхиш Ӏенадечу хенахь.

21Стеган дуьхьа цо Деле доьху,
адамо шен доттагӀчун дуьхьа ма-деххара.

22Сан дахаран шераш чекхдовлуш ду,
юха ца воьрзучу новкъа волуш ву со».

17

Аюба кхидӀа а элира:

1«Сан дог доьхна лаьтта,
чекхдовлуш ду сан денош,
со кошан йистехь лаьтташ ву.
2Сох кхаьрдаш берш суна гонах лаьтта,
сан бӀаьргаш церан мостагӀалла ган дезаш бу+.

3Дала дезарг дӀалохьа, Дела, со дӀахецархьама!

Кхин мила хир ву сох дош дала лууш верг+?

4Церан дегнаш Ахь кхетамах даьхна,
цундела Ахь цаьрга толам боккхуьйтур бац.

5Са яккхархьама стага шен доттагӀий емалбахь,
оцу адаман берийн бӀаьргаш кхулур ду.

6Сох нахе кицанаш даладойтург вина Цо,
юьхь тӀе шеташ етташ волу стаг ву со+.

7Сан бӀаьргаш балано талхийна,
сан дегӀ ӀиндагӀ санна ду.

8Бакъахьа леларш оцунах эргӀадбуьйлу,
бехк боцурш Ӏесачунна карзахбуьйлу.

9Делан лаамехь верг шен новкъа тӀера вер вац,
ткъа куьйгаш цӀена дерш чӀагӀлуш дӀахӀуьттур бу.

10Ткъа шу – кхин а цкъа схьа а дуьйла, дист а хила!

Шуна юкъахь хьекъалалла дерг карор вац суна.

11Сан денош чекхдевлла,
ас йина ойланаш йоьхна,
сан деган сатуьйсийла дӀаяьлла+.
12Цу наха буьйсанах де ду олу,
суна хьалха бода лаьтташехь,
серло тӀекхочуш ю олу+.
13Ас сатуьйсуш долу цӀа эхарт бен ца хилча,
цигахь болчу боданехь сайна мотт ас биллича,+

14бух боцучу Ӏинах, сан да аьлла, цӀе яьккхича,
кошан нӀаьнех сан нана я йиша ас аьлча,

15тӀаккха мичахь ю сан сатуьйсийла?

Сан догдохийла хьанна гур ду тӀаккха?

16Соьца кхочур юй те иза эхартан кевне,
соьца цхьаьна Ӏожаллин чене юьжур юй те?»

Билдад

18

18^1Иштта жоп делира шуахьахо волчу Билдада:+

2«Маца совцур ду те шу и къамелаш дечуьра?

Ойла ейша, тӀаккха дийр ду вай къамел.

3ХӀунда лору тхо бежанаш санна?

Шун бӀаьргашна хьалха тхо кхетам боцуш ду хӀунда моьтту+?

4Хьо оьгӀазвахханчохь хьайн са доу ахьа.

Хьо бахьана долуш дуьне дассо деза ткъа,
я тарх шен меттера дӀахилийта еза ткъа?

5+Ӏесачун серло а кхулур ю,
цуьнан цӀеран алу а лепар яц+.

6Цуьнан четар чохь серлонах бода хир бу,
цунна тӀехула болу къуьда дӀабовр бу.

7Цуьнан чӀогӀа болар а лахлур ду,
шен ойланаша иза вужуьйтур ву+.

8Цуьнан когаша иза бойнна тӀе вуьгуш ву,
бойнан машшаш тӀехула иза воьдуш ву+.

9Цуьнан кӀажа гуро дӀалоцуш бу,
кӀелоно иза схьахоьцуш а вац.

10Къайлаха речӀанаш цунна лаьттахь йоьгӀна ю,
цуьнан некъаш тӀе доьгӀна гураш а ду.

11Массо а агӀор цунна тӀегӀерташ кхерамаш бу,
иза цхьана меттера вукху метте вуьйлуьйтуш+.

12Мацалло цуьнан ницкъ дӀакхоллу.

Бохам цунна уллохь кийчча лаьтта.

13Цамгаро цуьнан чкъор дӀакхоллуш ду,
къизачу Ӏожалло дегӀан меженаш юуш ю.

14Шен хӀусаман паргӀатонера схьа а ваьккхина,
къематийн паччахь волчу вуьгур ву иза.

15Цуьнан метта четар чохь кхин стаг Ӏийр ву,
цуьнан хӀусамна тӀе тесна саьмгал хир ду+.

16Лахара цуьнан орамаш а дакъалур ду,
лакха тӀера цуьнан гаьннаш а маргӀалдулур ду.

17Дуьнен чохь иза дагавойтуш мел долу хӀума йойур ю,
урамашкахь цуьнан цӀе кхин яьккхина хир яц+.

18Серлонгара бодане иза дӀалоллур ву,
кху дуьнен чуьра иза дӀавоккхур ву.

19Шен халкъана юкъахь бераш я кхин йолу тӀаьхье хир яц цуьнан,
иза Ӏийначу меттехь цхьа а дийна вуьсур вац+.

20Малхбузера берш цуьнан кхолламах инзарбевр бу,
малхбалера берш цунна хиллачух Ӏадийна лаьттар бу.

21Баккъалла а, иштта хир ю вочун хӀусам,

Дела къобал ца винчун цӀа иштта хир ду»+.

Аюба жоп ло

19

19^1ТӀаккха Аюба жоп делира:

2«Мел хьийзор ву аша со,
шайн дешнашца со хьоьшуш?

3Хьалха а уьттазза юьхь яьхна аша сан,
шаьш са готта хьовзорах оза а ца луш.

4Нагахь ас къа латийнехь а,
сан гӀалат соьца дуьсур ду.

5Нагахь санна со сийсазвина хилар суна тӀех а детташ,
суна хьалха шу лакхадовла гӀертахь,
6хаалаш: со охьатаӀийнарг Дела ву шуна,
Шен гураш суна гонах дӀа а хӀиттийна.
7Ас мохь бетта: „Со вуьйш ву!“ – бохуш,
амма суна жоп луш цхьа а вац,
ас орца доху, амма суна нийсо ца йо+.
8Суна хьалхара некъ Цо дӀалаьцна,
цундела со дӀа ца вахало,
сан некъаш тӀе Цо бода хӀоттийна+.
9Соьга хилла болу ларам Цо дӀабаьккхина,
сан коьртара таж а дӀадаьккхина+.

10Массо а агӀонгара тӀеетта Цо суна, со леш ву!

Сан сатуьйсийла дӀаяьккхина, орамашца схьадаьккхина дитт санна.

11Иза суна дуьхьал оьгӀазаллех вуьзна ву,
Цо со Шен мостагӀа санна лору+.
12Цуьнан ардангаш суна тӀегӀерта,
шайна некъ а боккхуш,
цара сан четарна го бина+.

13Сан гергарнаш суна уллора Цо дӀабаьхна,
со вевзарш а сох къехка+.

14Сан тайпанах берш суна уллора дӀабевлла,
со вевзаш хиллачара со вицвина.

15Хьешашна а, ялхошна а со хийра хета,
царна гергахь со хийра стаг ву.

16Сайн ялхочуьнга кхойкху со, амма цо суна жоп ца ло,
цуьнга дехарш дан дезаш хуьлу со.

17Сан зуда сан Ӏаьнах къехка,
сан берашна а со боьха хета+.

18Божаберашна а со сийсаза хета,
со шайна гучуволлушехь, сох кхарда буьйлало+.

19Сан доттагӀашна а со боьха хета,
суна безнарш а суна дуьхьалбевлла.

20Сох, чкъор а, даьӀахкаш а бен, хӀумма а ца дисина,
валлал бен суна чохь са а дац.

21Къинхетам бейша! Къинхетам бейша сох,
сан доттагӀий, сох хьакхаделларг Делан куьг ду!+

22ХӀунда лела шу суна тӀаьхьадевлла, Дела ма-леллара?

ХӀунда лела шу суна кхин а мотт бетташ?

23Сан дешнаш дӀаяздина делахьара!
Уьш тептар тӀехь дӀаяздина делахьара!+
24Аьчка къоламца дошана тӀехула я
массо а ханна тӀулга тӀехь уьш хьаькхна делахьара!+

25Суна хууш ду со Бехказавоккхург дийна вуйла а,

Иза тӀаьххьара а лаьтта тӀехь дӀахӀуттур вуйла а+.

26Цамгарша сан чкъор дӀакхаьллинехь а,
сайн дилхана юкъара суна Дела гур ву+.

27Суна сайна гур ву Иза.

Сан бӀаьргашна гур ву,
тӀаккха Иза суна хийра хир вац.

Со хьаьгна ву иза хилийта!

28Аша иштта аьллехь: „Цунна тӀаьхьа муха довла деза вай,
баланийн бахьанаш цунна чохь карош хилча?“,

29кхералаш туьрах, хӀунда аьлча
дералло туьре бекхам бойту.

ТӀаккха хуур ду шуна кхел юйла»+.

Цупар

20

20^1Иштта жоп делира наӀматхо волчу Цупара:+

2«Сан ойланаша соьга жоп долуьйту,
цундела вистхила сихвелла со.

3Со сийсазвоккхуш тӀехбеттамаш суна хезаш хилча,
сан кхетамо со иракарахӀоттаво царна жоп дала.

4Хьуна хууш дац, тоххара дуьйна схьа,
лаьтта тӀехь адам кхоьллинчу хенахь дуьйна,+
5харцволчун синкъерам кӀеззигчу ханна буйла,

Ӏесачун самукъадалар йоццачу ханна бен доцийла а?

6Цуьнан куралла стигала кхаччалц лакхаяьлча а,
цуьнан корта мархех хьекхалуш хилча а,+

7иза шен боьхалла санна, массо а ханна дӀавер ву,
ткъа иза хьалха гина болчара: „Мичахь ву иза?“ – бохуш, хоьттур ду+.

8ГӀан санна, карор воцучу тайпана къайлавер ву иза,
буьйсанан сурт санна, гучуьра дӀавоккхур ву иза+.

9Иза гина болчу бӀаьргашна кхин гур вац и,
ваьхначу меттигашна а кхин гур вац иза+.

10Цуьнан кӀентий сагӀадоьхучарна хьалха а хьесталуш лелар бу,
цо гулдина хьал цара юхадала дезаш ду.

11Цуьнан дегӀ дузийна хилла къоналлин ницкъ
цуьнца цхьаьна кошан ченала буьжур бу.

12Вон цуьнан багахь мерза делахь а,
цо маттана бухахь иза дӀалачкъадахь а,+
13иза лардеш, охьа а ца кхуссуш, шен багахь,
стигална буьххьехь латтадо цо.
14И санна кхача гай чохь муьста хир бу,
цуьнан кийрахь лаьхьанан дӀовш хилла дӀахӀуттур бу.

15Цо дӀакхаьллина болу дуьненан бахам схьаӀеттор бу,

Дала цуьнга иза цуьнан кийрара схьатосуьйтур бу.

16Цо цӀубдеш дерг лаьхьанан дӀовш ду,
лаьхьанан матто иза вуьйр ву.

17Цо зовкх хьоьгур дац татолех а,
мазах а, кӀалдах а дуьзна долчу хих а.

18Къахьегарца ша гулдинарг, дӀа а ца кхоллуш, юхадала деза цо,
йохкаэцарх ша яьккхинчу санах цо зовкх хьоьгур дац,

19хӀунда аьлча цо нах бацийна, ца вешаш,
ша дина доцу церан цӀенош схьа а даьхна.

20Цуьнан сутаралла бух боцуш яра,
цуьнан лаамийн доза а дацара.

21Цхьа а хӀума цо дӀакхаллаза дисна дац,
цундела цуьнан беркат дукха лаьттар дац.

22Шен совбаьллачу бахамна юкъахь цунна готта хир ду,
цуьнан синан бала массо а ницкъаца цунна тӀе охьабужур бу.

23Шен тӀингар цо эккха йоллуш юзош хилча,
Делан оьгӀазалла юссур ю цунна тӀе,
догӀа санна, цунна тӀе таӀзарш а доуьйтур ду.
24Шаьлтанах кӀелхьарвалар цуьнан хилахь а,
цӀестан секхаӀодан пха цунах кхетар бу.
25И пха схьабаккха иза хӀоттахь,
цуьнан стима юккъера къегаш иза схьабалахь,
эццахь евзар ю цунна Ӏожаллин инзаралла!+
26Ӏаьржа бода бу иза ларвеш цуьнга хьоьжуш.

Цхьаммо а серлайоккхуш йоцучу цӀаро дӀакхоллур ву иза,
цуьнан четар чохь мел хилла долу хӀума а хӀаллакьхир ду+.

27Стигало цуьнан харц хилар дӀадоьллур ду,
латта а цунна дуьхьалдер ду.
28Цуьнан цӀера цо мел гулдинарг дӀадер ду,
хи санна, дӀагӀур ду Делан оьгӀазаллин дийнахь.

29Иштта хир ду Ӏесачун Делера долу дакъа,
иштта Делера кхел а хир ю цунна»+.

Аюб

21

21^1Аюба цунна жоп делира:

2«Дикка ладогӀалаш ас бохучуьнга,
цунах суна шуьгара синхьаам хир бу.
3Ас къамел дечу юкъана сатохалаш,
со аьлла ваьллачул тӀаьхьа сох кхарда а мегар ду шуна+.

4Со адамна арз деш ву? Вац!

Со собар доцуш хиларан доккха бахьана ду.

5Соьга схьа а хьовсий, инзардовла,
шайн бета тӀе куьг а дилла+.

6Цунах ас ойла йича, къемато дӀалоцу со,
сан дегӀ а дего долало.

7Ӏесанаш дукха хӀунда беха,
къеналле а кхочуш,
хьолехь сов а бохуш+?
8Церан бераш царна хьалха дӀахӀиттина хуьлу,
церан тӀаьхье церан бӀаьргаш хьалха хьалакхуьу.

9Церан цӀенош чохь кхерам ца лаьтта,

Делан гӀаж а яц царна тӀехь тӀеайина.

10Церан бугӀанашкахь массо а хенахь ницкъ хуьлу,
ткъа церан хьелаша, оста а ца довлуш, эсий а до.

11Жа санна, арабовлуьйту цара шайн кӀентий,
церан кегий бераш дӀасалелхаш ловзу.
12ЖиргӀанаш а етташ,
дечиг-пондарш а лоькхуш,
эшарш лоькху цара,
зурманан гӀовгӀанехь са а къоьру.
13Церан шераш беркатехь дӀаоьху,
тӀаккха паргӀатонехь эхарте кхочу.

14Цара Деле боху: „Дита тхо,
Хьан некъаш довза тхуна ца лаьа!+
15Мила ву Нуьцкъалниг оха Цунна Ӏамал ян?
ХӀун пайда болу доӀанца Цунна тӀе верзарх?“+

16Амма церан беркат церан-шайн куьйгаша кхоьллина дац.

Иштта Ӏесачеран хьехамаш тӀеэцар генахь ду суна!+

17Кест-кеста бойий те Ӏесачийн чиркх?

Кест-кеста вонаш догӀий те цаьрга?

Ша оьгӀазваханчу хенахь кест-кеста

Дала баланаш хьовзабой те царна тӀе+?

18Кест-кеста моха еана йолу ча санна бу те уьш,
я йилбазмохо дӀахьош йолу кегаш санна бу те+?

19Бохуш ду: „Адамна догӀу таӀзар Дала цуьнан берашна кхоадо“.

Амма ас олу: адамна шена дойла Цо таӀзар, иза кхетийта!+

20Цуьнан бӀаьргашна гойла шен хӀаллакьхилар,
цо ша молийла Ницкъболчун оьгӀазалла!+

21Иза веллачул тӀаьхьа цуьнан хӀун бала бу шен доьзалан,
цуьнан оьмаран беттанаш чекхдевлла хилча?

22Далла хьехамаш бойла дуй те,

Цо лаккхахь Ӏаш болчарна а кхел еш хилча+?

23Цхьаъ шегахь буьззина ницкъ болчу хенахь ле,
цхьана а хӀуманан бала а, гӀайгӀа а йоцуш.

24Цуьнан кийра махьарех буьзна бу,
цуьнан даьӀахкаш тӀамарах юьзна ю.

25Ткъа важа шен дог доьхначохь ле,
цкъа а цхьана а дикачух зовкх а ца хьегна.

26Амма и шиъ цхьабосса лаьтта вуьжу,
нӀаьнаша цхьабосса къайла а воккху.

27Суна шун ойланаш а, хӀилланаш а девза,
аш сайна дуьхьал даха кечдина долу.

28Аша олу: „Мичахь ду къизачу баьччанан цӀа?

Мичахь ду Ӏесанаш чохь Ӏийна четар а?“

29Некъахошка хаттарш ца дина те аша?

Церан дийцарийн тидам ца бина те аша?

30Бала тӀебеанчу дийнахь зуламхо кхоош хуьлу,

Делан оьгӀазаллин дийнахь иза кӀелхьарвоккху+.

31Цуьнан лелар юьхь-дуьхьал хьан емалдийр ду?

Цо диначух хьан бийр бу цунна бекхам+?

32Иза Ӏожаллин новкъа ваьккхинчул тӀаьхьа,
цуьнан кошана улло гӀарол хӀоттадо.

33ТогӀи чохь кошан латта цунна мерза хуьлу.

Массо а стаг цунна тӀаьхьахӀоьттина вогӀу,
цунна хьалха йоьду тоба ягарйина а вер вац.

34Шун эрначу хабарх суна синхьаам муха хир бара?

Аша мел динчу жоьпех харцо бен ца юьсу!»

Къамелийн кхоалгӀа дакъа

(22:1–27:23)

Элипаз

22

22^1Теманхо волчу Элипаза, жоп а луш, элира:+

2+«Далла хӀун пайда бу адамах?

Ур-атталла хьекъал долчух хӀун пайда бу Цунна?

3ХӀун синкъерам бу Нуьцкъалчунна хьо бакъ хиларх?

ХӀун пайда хир бара Цунна хьан некъаш цӀена хиларх+?

4Цунна хьалха хьо ларамах вуьзна хилар дуй те
хьуна Ӏиттарш еш а, хьо кхеле вуьгуш а Иза лелар?

5Бакъду, хьан вонаш дукха ду,
хьан къинош доза доцуш ду.

6Бахьана доцуш вежаршкара закъалташ ийдина ахьа,
царна тӀера бедарш а яьхна, уьш беркъа а бохуш+.

7ГӀелвеллачунна мала хи а ца лора ахьа,
мацвеллачуьнга бепиг а ца кховдадора+.

8Ницкъ болчуьнга ахьа латта схьалоцуьйтура,
цӀеяхана верг цигахь ваха а хоуьйтура.

9Бисина Ӏаш болу зударий даьссачу куьйгашца ахьа дӀабохуьйтура,
ахьа байшкахь болу ницкъ а хӀаллакбора+.

10Цундела ду хьуна гонах хӀиттийна гураш,
цундела хьо цӀеххьана къемато Ӏадийна ву+.

11Цундела хьуна хӀумма а ца галлал бода тӀебеана,
цундела хи тӀедаларо хьо къайлавоккхуш ву+.

12Дела лекхачу стигалшкахь Ӏаш вац ткъа?

Хьалахьажал седарчашка, мел лекха ду уьш!+

13Ткъа ахьа боху: „ХӀун хаьа Далла?

Цуьнга адамна кхел ялур юй те юькъачу мархашна юкъара схьа?“+

14Мархаша хӀума ган Цунна новкъарло йо,

Иза стигалан Ӏаьршашкахула лелачу хенахь.

15Ткъа гӀур вуй те хьо кхидӀа а ширачу а,
зуламхоша баьккхинчу а новкъа?
16Уьш шайн хан а кхачале хӀаллакьхилла,
ткъа церан цӀенош хино дӀадаьхьна+.
17Цара Деле баьхна: „ДӀавала тхуна уллора!
ХӀун дийр ду тхуна Ницкъболчо?“+
18Ткъа Цо церан цӀенош хьолах хьаладузура.
Амма ас церан хьехамаш тӀеоьцур бац!+
19Амма бакъахьа леларг, цаьрга а хьоьжуш,
церан дакъазадийлар а гуш, сакъералуш хир ву,
цӀена верг царах воьлуш а хир ву:+
20„ХӀаллакьхилла тхан мостагӀий,
ткъа царах диснарг цӀаро хӀаллакдина“.

21Делаца тайна хилахьа а,

Цуьнца барт болуш вахахьа.

Иштта хиларца хьуна тӀе дика догӀур ду.

22Цуьнгара схьаболу хьехам дӀаэца,

Цуьнан дош хьайн даг чу дӀадилла+.

23Нуьцкъалчунна тӀе верзахь, хьо юхаметтахӀоттийна хир ву.

Нагахь санна хьайн хӀусамера къинош ахь дӀалахкахь,+

24нагахь хьайн деши ахь ченашка дӀакхоссахь,

Апаран деши – Ӏаннийн тӀулгашка,+

25тӀаккха Нуьцкъала Дела хьан деши хилла дӀахӀуттур ву,

Иза иштта къегаш долу дети санна хьуна хир ву.

26ТӀаккха хьо Нуьцкъалчунах воккхавер ву,
хьайн юьхь Далла дуьхьал а ерзор ю ахьа+.

27Ахьа доӀа дича, Цунна дӀахезар ду,
тӀаккха кхочушдийр ду ахьа хьайн нигаташ+.

28Ахьа дагалаьцнарг дерриг а кхочушхир ду,
хьан некъаш тӀехь серло хир ю лепаш+.

29Адамаш охьатаӀийна делахь, ахь эр ду: „Хьалаайина хила“,
ткъа корта охьабахийтинарг Дала кӀелхьарвоккхур ву.

30Бехк берг а Дала кӀелхьарвоккхур ву,
цуьнан кӀелхьарвалар хьан цӀена куьйгаш бахьана долуш хир ду»+.

Аюб

23

23^1Аюба, жоп а луш, элира:

2«Тахана а къаьхьа ду сан аьрзнаш,
куьйгаца сайн узарш ас Ӏаткъадахь а.
3Суна хууш делахьара, Дела мичахь карор ву а,
Цуьнан хӀусам йолчу со дӀавогӀуш велахьара а,
4аса дӀадуьйцур дара Цуьнга сайн гӀуллакх,
сайн бага со бехказадохучу дешнех а юзур яра+.

5Цо сайга хӀун олу а хуур дара суна,

Цо сайга бохучух а кхетар вара со.

6Шен болчу ницкъаца соьца къовсалур вара те Иза?

Вацара! Цо Шен тидам суна тӀебохуьйтур бара.

7ТӀаккха бакъахьа лелаш волу со Цуьнца къовсавала мегара,
ткъа суна а сан Кхелахочуьнгара массо а ханна паргӀато хир яра.

8Со малхбузехьа дӀавоьду – цигахь Иза вац,
малхбалехьа – цигахь а суна Иза ца караво.

9Иза къилбаседехь къахьоьгуш хилча а, сан Цунах бӀаьрг а ца кхета,
къилбехьа Иза дӀавирзина хилча а, суна Иза гуш вац.

10Ткъа Цунна хууш ма ду, со лела некъ муьлха бу.

Цо со зийча, деши санна, цӀена хилла дӀахӀуттур ву со+.

11Цуьнан лар лохуш, леррина вогӀу со.

Юьстах а ца волуш, Цуьнан некъ ас ларбо.

12Цуьнан багара девллачу весеташ тӀера со ца ваьлла,

Цуьнан багара дешнаш сайн даг чохь Аса леладо.

13Иза хийцам боцуш ву – мила ву Иза хийцавалийта?

Шена дага мел деанарг Цо кхочушдийр ма ду+.

14Суна дуьхьал Ша леринарг Цо кхочушдийр ду,
ишттаниг Цуьнан дуккха а ду дӀадиллина.

15Цундела ву со Цунна хьалха Ӏадийна,
айса ойла ешшехь – Цунах кхерало со.

16Дала кӀаддина сан дог,

Нуьцкъалчо со кхерийна.

17Со вист ца хуьлуш лаьтташ вац, бода белахь а,
сан юьхь Ӏаьржачу бодано дӀахьулйинехь а».

24

Аюба кхидӀа а элира:

1«ХӀунда ца доху Нуьцкъалчо кхел ен денош билгал?

ХӀунда ца го и денош Иза вевзачарна?

2Адамаша доза къастош диллина тӀулгаш дӀасадоху,
цара жаш лачкъа а до, уьш дажа а до+.

3Байлахь бисинчеран варраш дӀаюьгу,
йисина Ӏачун сту закъалтана дӀабуьгу.

4Цара къен верг шайн некъа тӀера дӀатотту,
махкахь гӀело хьоьгурш къайлабуьйлуш лела безаш бу+.

5Аренгара акха варраш санна, кхача а лоьхуш,
шайн болх кхочушбан арабовлу уьш.

Яьссачу арено царна а, церан берашна а кхача ло.

6Цара нехан кхаш тӀехь шайна докъар гулдо,
хьарамлелачун кемсийн бешахь йиснарг схьагулйо.

7ТӀехь хӀума доцуш дӀабуьйшу уьш,
шийлачу заманахь тӀеюха хӀума а яц церан+.
8Ламанан догӀанаша уьш башабо,
уьш тархех дӀахьерча,
дӀалечкъийла шайн ца хиларна.

9Бобераш декхачуьра доху,
къечун аганара бер закъалтана доккху.

10ТӀехь хӀума йоцуш лела къен нах.

Ялта чудерзош болчара санна цара
болх бахь а, уьш мацболуьйту.

11РаьгӀнашна юкъахь, Ӏовдий, зайтдаьтта доккху цара,
кемсаш Ӏуьйдуш мутта доккху, амма шаьш хьогалла лов цара.

12ГӀалахь леш болчеран узарш ду хезаш,
чевнаш йинарш а бу гӀо доьхуш,
амма Далла церан доӀанаш дӀа ца хеза+.

13Серлонна дуьхьал гӀевттинарш а бу,
царна ца девза Цуьнан некъаш,
уьш цу некъаш тӀехула а ца лела+.
14Сахуьллуш хьалагӀотту нах бойург,
къениг а, декъазаниг а цо воь,
ткъа буьйсанна хӀума лачкъайо.
15Нахаца леларг бода тӀебаре хьоьжу,
цунна моьтту: „Со цхьанна а гур вац“,
шен юьхь а цо туьтмӀаьжигаца дӀакъовлу+.

16Буьйсанна цӀийнан пенах Ӏуьрг доккху талорхоша,
ткъа дийнахь, дӀа а ловчкъий, ара ца бовлу уьш.

Дийнан серло хӀун ю царна а ца хаьа.

17Царна массарна а Ӏуьйре – Ӏожаллин ӀиндагӀ санна ю,
ткъа оцу ӀиндагӀан инзаралла царна евзаш ю.

18Амма, хина тӀехула хӀуттург санна, уьш сихха дӀабовду.

Царна кхаьчнарг лаьттан декъан тӀехь неӀалт ду,
церан кемсийн беша боьду некъ а баьсса бу.
19Йокъано дешаш долчу лайн хи дӀа-ма-худдара,
иштта эхарто дӀахуду къинош летийнарш.
20Ненан кийрано а иза вицво,
цунах нӀаьнийн даар а хуьлу,
цхьанна а иза дага а ца вогӀу,
дитт санна, кагло къинош летийнарг+.

21Цара бер доцучунна а, бераш ца хиллачунна а гӀело йо,
йисина Ӏачунна а диканиг ца до цара.

22Амма Дала Шен ницкъаца ницкъберш а дӀакхоьхьу.

Дела хьалагӀаьттича, шайн дахарх церан дегайовхо ца хуьлу.

23Дала цаьрга кхерам ца хиларе сатийсийтахь а,

Цуьнан бӀаьргаш церан некъашка хьажийна бу.

24Уьш кӀезигчу ханна бен хьала ца айабелла, тӀаккха уьш бац.

Охьа а эгна, уьш, берриш а санна, схьагулбеш бу.

Кенан баххьаш санна, схьахадийна а хир бу уьш+.

25Иза иштта ца хилча, сан харц хилар гучу хьан доккхур ду?

Сан дешнаш эрна ду хьан эр ду?»

Билдад

25

25^1Шуахьахо волчу Билдада, жоп луш, элира:+

2«Ӏедал а Делан ду, ларамах бузуьйтуш ву Иза.

Лекхачу Шен стигалахь Цо машар латтабо.

3Чот юй те Цуьнан эскарийн?

Хьанна тӀе ца юссу Цуьнгара серло+?

4Муха хир ду адам Далла хьалха бакъ?

Муха хир ву зудчо вина волу стаг цӀена+?

5Цуьнан бӀаьргашкахь бутт а сирла ца хилча,

Цунна хьалха седарчий а цӀена ца хилча,

6кхин а кӀезиг ду адам – нӀаьвцицигах а,
нӀаьнах а терра бен вац адаман кӀант»+.

Аюб

26

26^1Жоп луш, Аюба элира:

2«Стенна тӀехь гӀо дина ахьа гӀора дӀадаьллачунна?

Куьйгашкахь ницкъ боцучунна гӀо диний ахь?

3ХӀун хьехар дина ахьа хьекъал доцучунна?

КӀорга хьекъалалла луш ницкъ бина ахьа хьайна!

4Хьан гӀо дина хьуна и дешнаш ала?

Хьенан са дара хьан багахула къамел дийриг?

5Хина а, цунна чохь бехачарна а бухахь
беллачийн синош дегош лаьтташ ду.

6Эхарт Далла хьалха дерзина а ду,
талхаран меттиган кхалор а яц+.

7Цо яьссаллина тӀехь къилбаседехьара стигал дӀаяржийна,
цхьа а хӀума йоцучохь латта а хьалаоьллина+.
8Шен мархаш юкъахь хи схьагулдо Цо,
ткъа марха хи деза хиларх екъа а ца ло+.
9Цо беттасин юьхь дӀалачкъайо,
марха цунна тӀе а йохийтий.
10Хи тӀехула сиз хьаькхна Цо,
серлонна а, боданна а юкъара доза а къастош+.
11Цуьнан оьгӀазаллех инзардевлла,
стигалара бӀогӀамаш ду дегош+.
12Шен ницкъаца хӀорд дӀатебира Цо,
хӀордан саьрмик болу РахӀаб Цо
Шен хьекъалаллица хьаьшира+.
13Цо схьадеттачу хӀоно стигал серлаяьккхира,

Цуьнан куьг шершаш боьдучу лаьхьанах чекхбелира+.

14ХӀара дерриг а Цуьнан гӀуллакхийн кӀеззиг долу дакъа бен дац.

Шабар-шибар дечу хенахь бен вайна Цунах лаьцна ца хеза!

Ткъа Цуьнан ницкъан къекъар къасто хьенан хир яра йиш?»

Аюб

27

27^1Шен къамел кхидӀа а дира Аюба. Цо элира:

2«Аса чӀагӀо йо суна нийса кхел ца йойтуш дийна волчу Делах а,
сан дагна сингаттам баьккхина волчу Нуьцкъалчух а,+

3суна чохь садеӀар дӀадаллалц,
сан мерӀуьргашкахь Делан са мел ду,+
4сан багара харцдерг арадер ма дац,
сан матто бакъ доцург а дуьйцур ма дац!

5ХӀуъа хилахь а, со аша бохучунна тӀетовр вац,
со дийна мел ву, сайн цӀена хилар дойур дац ас.

6Сайн бакъхилар чӀоггӀа латтадо аса, иза ас дӀа а лур дац –
цу тӀехь сан даго, со мел веха, бехк а боккхур бац сох.

7Сан мостагӀа харцонча санна лорийла,
суна дуьхьал ваьлларг зуламхо санна хуьлийла.
8Стенах сатийса деза Ӏесачо,
Дала ша дӀатеттича,
Цо шен са дӀаэцча+?
9Далла хезар дуй те цуьнан тийжар,
цунна бохам тӀебеача+?
10Воккхавеш хир вуй те иза Нуьцкъалчух,
кхойкхур вуй те иза Цуьнга массо а хенахь?

11Ас дуьйцур ду шуна Делан куьйгах лаьцна,

Нуьцкъалчун некъаш а шух къайладохур дац ас.

12Шуна шайна а ма гина дерриг а.

Стенна дуьйцу и даьсса хабарш?

13ХӀара ду шуна харцо лелочунна Делера хиндерг,
хӀара ду Нуьцкъалчуьнгара къизачунна кхочун дерг[*]+.

14Цуьнан кӀентий мел дебарх, уьш туьро хӀаллакбийр бу,
цуьнан тӀаьхьено дуззалц бепиг дуур дац+.

15Цунах тӀаьхьабиснарш Ӏожаллин уьно коше кхачор бу,
царах бисинчу зударша царна тӀаьхьа тийжарш а дийр дац+.

16Ченал дукха дети шена гулдахь а,
поппарал дукха бедарш цо гулъяхь а,+
17уьш Делан лаамехь болчара тӀедухур ду,
цуьнан дети цӀена лелачара доькъур ду+.
18Цо шена деш долу цӀа нецан бен санна
я хехочун бун санна, до+.
19ДӀавуьжуш, хьолада санна дӀавуьжу иза,
амма самаваьлча, цуьнан бахам ца хуьлу.

Цо бӀаьргаш схьабиллича, цуьнан хӀумма а дисина ца хуьлу+.

20Хи тӀедалар санна, тӀекхочур ду цунна Ӏадор.

Буьйсанна шайтӀанан мохо иза дӀа а хьо.

21Малхбалехьарчу мохо иза дӀаваьхьча,
иза кхин хир вац. Шен метта тӀера
оцу мохо дӀахьокхур ву иза+.

22Къинхетам боцучу мохо иза дӀахьоькху,
цуьнан караравала гӀертачу хенахь.

23Самукъадаьллачу мохо, цунах кхаьрдаш, тӀараш вовшахдетта,
иза мел кхочучу меттехь цунна шок а етташ»+.

28

Хьекъалаллех лаьцна йолу байт

28^1Иштта, дети доккху меттиг а ю,
деши лалош а, цӀандеш а меттиг а ю.

2Эчиг лаьтта бухара схьадоккху,
ткъа цӀаста, маьӀда хуьлий, лела.

3Серло а яхьаш, адамо хьехан бода дӀабоккху.

Уггар генахь йолчу меттигашкахь лохуш ву иза.

КӀоргачу боданехь маьӀда лохуш ву иза.

4Цо лаьттах маьӀда даккха гӀу йоккху,
нах Ӏаш болчунна генахь а йолуш,
адаман ког кхачаза йолчу меттигашкахь.

Адамашна генахь а волуш,
гӀун чохь машшаш тӀехь кхозу иза.

5Шена тӀехь ялта кхуьуш долу латта,
кӀоргенехь цӀарца дагийча санна, аьхкина хуьлу.

6Оцу меттигехь саппир цӀе йолу тӀулгаш ду,
ткъа царна тӀехь дешин чан ю.

7Цига боьду некъ цхьана а акха олхазарна а ца бевза,
и некъ цхьана а лечин бӀаьргана а ца гина.

8Курачу акхаройн лар а цига ца кхаьчна,
иштта цхьа а лом цигахь ца лелла.

9Адамаша тархийн чӀогӀалла йохош шайна некъаш доху,
цара лаьмнаш ораматашна тӀера дуьйна тӀекӀелдоху.

10Цара тархашна юккъехь шайна некъаш доху,
лаьтта бухара бахам гучуболу церан бӀаьргашна хьалха.

11Цара хиш арадовлу кортош а лоьху[*],
къайлаха долу хӀума гучу а доккху.

12Амма мичара доккху те хьекъалалла?

Кхетамалла йолу меттиг мичахь ю те+?

13Адамна цуьнан мах а ца бевза,
дийначийн лаьтта тӀехь а иза карор бац+.

14КӀоргачу хино боху: «Суна чохь иза дац».

ХӀордо а боху: «Соьгахь а иза дац».

15ЦӀеначу деших а иза лур дац,
дети а оьзна, цунах а иза эцалур дац+.

16Апаран дешица а иза дусталур дац,
я дезачу тӀулгех ониксах а, саппирах а дусталур дац+.

17Я деши а, я цӀена ангали а цуьнца дусталур дац,
я цӀеначу деших йолчу пхьегӀех а хийцалур дац.

18Маржанаш а, чекхсагун тӀулгаш а дийца а ца оьшу,
хьекъалалле кхачар массо а жовхӀарел а деза ду+.

19Цуьнца нислур дац Хуша-махкара топаз,
цӀеначу деших иза эцалур дац.

20Мичара долу те хьекъалалла?

Мичахь ю те кхетамаллин меттиг?

21Иза массо а дийначу хӀуманан бӀаьргах къайладаьккхина ду,
иштта стигаларчу олхазарех а къайладаьккхина.

22Талхаран меттиго а, Ӏожалло а боху:

«Тхан лере цунах хабар бен ца кхаьчна».

23Далла бен ца хаьа цунна тӀебоьду некъ,

Цунна хаьа иза долу меттиг а,

24хӀунда аьлча Цунна дуьненан йисте кхаччалц дерриг а гуш ду,
стигална бухахь дерг а дерриг а гуш ду.
25Цо механ ницкъ билгалбаьккхинчу хенахь,
хийн барам билгалбаьккхинчу хенахь,
26иштта догӀанна бакъо лучу хенахь,
ткъесана тача лучу хенахь,+

27эццахь хьекъалалла а гина, иза талла а теллина,
цуьнан йозалла а йовзийтина, иза дӀахӀоттийра Цо+.

28+ТӀаккха аьлла Цо адаме:

«Хьалдолчу Эле ларамах вуьзна хилар – иза хьекъалалла ду,
ткъа зуламна генавалар – иза кхетамалла ду»+.

29

Аюбан тӀаьххьара къамел

29^1Аюб кхин а къамел дан волавелира:

2«Ма лаьар-кх суна дӀадахана беттанаш духадоьрзийла,

Дала со ларвеш хилла долу денош духадоьрзийла,

3Цуьнан къуьда сан коьрта тӀехула богуш а болуш,
ткъа со Цуьнан серлонехь боданехь санна лелла хан!+

4Иза дара сан дахаран тоьллачу деношкахь,

Делаца йолу тӀекаре сан хӀусамехь йолчу хенахь.

5Нуьцкъала Дела соьца вара,
сан бераш а дара суна уллохь+.
6Шуьрин татолаш дара со лелачу некъаш тӀехь,
ткъа тарха тӀера охьаоьхуш зайтдаьтта дара+.
7ГӀалин ков долчу ара а ваьлла,
со майданахь сайн метте охьахиъча,

8кегий нах, сох шайн бӀаьрг кхетча, суна хьалха къайлабовлура,
ткъа къаной, хьала а гӀовттий, лаьттара.

9Баьччанаш, бист а ца хуьлуш,
шайн бета тӀе куьг а дуьллий, лаьттара.

10Ткъа хьалдолчеран аьзнаш дӀасовцура,
церан меттанаш стигалх дӀалетара+.

11Со хезаш мел верг со хестош хуьлура,
ткъа со гинарш суна хастамаш беш хуьлура,

12хӀунда аьлча аса гӀо доьху пекъар кӀелхьарвоккхура,
гӀо доцуш болчу боберашкахьа гӀо а доккхура+.

13Лечуьра кӀелхьарваьккхинчо со декъал а вора,
бисинчу зударийн дегнийн а ас самукъадолуьйтура.

14Бакъахьа лелар – сан духар санна дара,
ткъа нийсо – сан оба а, чалба а санна яра+.

15Со бӀаьрзечунна бӀаьргийн метта вара,
ткъа астагӀчунна когийн метта вара.

16Мискачарна со ден метта вара,
хийрачун гӀуллакх а ас къастадора+.

17Зуламхойн моччагӀалш а ас дохадора,
церан багара ижу а ас схьайоккхура+.

18Ас олура: „Со сайн бен чохь лийр ву,
сан денош, хӀорда йистера гӀум санна, дукха хир ду,

19сан орамаш хи тӀе кхочу,
сан гаьннаш тӀехь бецан тхи а ду буьйса йоккхуш,

20сан сий а дац тишлуш,
сан ницкъ а карлаболуш лаьтта“.
21Адамаша собарца ладугӀура соьга,
дист а ца хуьлуш, сан хьехаме хьожура.
22Ас аьлларг дийцаре а ца доккхура цара,
сан дешнаш, догӀа санна, царна тӀеоьхура.
23ДогӀане санна, сатуьйсура цара соьга,
бӀаьстенан догӀанан тӀадамашна санна,
шайн баганаш хьала а гӀиттайора+.
24Уьш ца тешара, со шайна велавелча,
сан юьхь тӀера лепаро уьш иракара а хӀиттабора.

25Ас царна некъ гойтура, со церан баьчча а вара.

Шен эскархошна юкъахь Ӏаш волу паччахь санна, вара со царна юкъахь.

Дог доьхначарна синхьаам беш верг санна, вара со царна».

30

Аюба кхидӀа а элира:

1«ХӀинца сол жимах берш сох буьйлуш бу.

Церан дай ас сайн жа лардеш долчу
жӀаьлешна улло а буьтур бацара+.

2Суна хӀун пайда бара куьйгашкахь болчу ницкъах,
оцу дайн гӀора цаьргара дӀадаьхьна хилча?

3Къоьллех а, мацаллех а гӀелбелла,
буьйсанна яьссачу аренгахь
декъа орамаш доура цара.

4Коьллашна юкъара сорам боккхура цара,
ткъа чаьмза жолам-колл царна кхачанна яра.

5Адамашна юкъара дӀалоьхкура уьш,
къушна тӀе санна, царна тӀе мохь хьоькхура.

6Церан Ӏойла дакъаделлачу хин Ӏаннаш чохь ду,
лаьттах долчу оьрнашна а, тархашна а юкъахь.

7Коканийн коьллашна юкъахь, варраш санна, Ӏоьхура уьш,
нитташна юкъахь шаьш дӀахьулбора.

8ЦӀе йоцу, пайда боцу,
махкара лаьллина лелош йолу арданг!

9Цара сох хӀинца кхардаран йиш лоькху,
сох лаьцна цара масалш а даладо+.

10Царна со дегаза а хета, уьш сох къехка а къехка,
со шайна гушшехь, туйнаш а кхуьссу цара+.

11Сан секхаӀодан зӀенар дӀа а яьстина,

Дала со гӀел а вина, суна гӀело а йина.

Цундела суна дуьхьал дуьрста йоцуш бу уьш.

12Аьтто агӀор суна тӀелета и арданг,
сан когаш тӀера со бертал ветта цара,
со верхьама шайна некъ а боккхуш+.

13Цара сан кӀелхьарваларан некъ бохийна,
со дакъазаваккхарна аьтто бо цара,
цхьа а шайна гӀо деш воцуш.

14Пенах даьккхинчу доккхачу Ӏуьргах санна, чулелха уьш суна.

Пенан дакъош охьадужучу хенахь суна тӀебеттало уьш.

15Ӏадош долу къематаш догӀу суна тӀе,
сан юьхькӀам, мохо санна, дӀасабаржабо,
со кӀелхьарваларан йиш, марха санна, йов+.

16Сан са дӀадолуш доллу,
баланийн денош тӀекхаьчна суна.

17Буьйсанна сан даьӀахкаш лозу,
сан лазар а дац цкъа а соцуш.

18Боккхачу ницкъаца сан бедар хьийза а еш,

Дала сан барзакъан кач дӀалоцу.

19Цо со хоттана юккъе кхуссу,
хӀинца со чан а, овкъарш а санна ву.

20Со Хьоьга кхойкху, амма Ахьа суна жоп ца ло,
со Хьуна хьалха лаьтташ ву, амма Хьо соьга схьа ца хьожу.

21Нуьцкъала Дела, ма къиза ву-кх Хьо соьца,

Хьайн нуьцкъала куьг суна дуьхьал даьккхи-кх Ахьа.

22Со хьала а айина, сихачу мохе хьовзавайти Ахьа,
чӀогӀа хьоькхучу мохаца со дӀаса а ветта Ахьа+.

23Суна хууш ду, Ахьа со Ӏожалле вуьгуш вуйла,
дуьнен чохь вехаш волу массо а стаг кхочур волчу метте.

24Декъазачунна тӀе куьг айдеш хуьлу,
орца а дохуш, цунна тӀехь хала киртиг хилча?

25Хала дахар долчунах воьлхуш вацара те со?

Къечунах къинхетам ца бора те ас?

26Ас диканах сатуьйсучу хенахь, бала кхечи соьга,
ас серлоне сатесча, бода тӀебеа+.

27Сан кийрара цӀе дӀа ца йолу,
баланийн денош ду суна тӀедаьхкина.

28Сан чкъор Ӏаржделла, амма иза малхо Ӏарждина дац.

Адамийн гуламна хьалха дӀа а хӀоьттина, ас гӀо доьху.

29Со хӀинца чангӀалкхийн ваша а,
страусийн доттагӀа а хилла.

30Ӏаржделла сан чкъор охьадужу,
дерриг а сан дегӀ дагаро дӀалаьцна+.

31Сан мерз-пондар а бу боьлхуш,
тийжаш ю сан зурма а».

31

Аюба кхидӀа а элира:

1«Сайн бӀаьргашца бина барт бу сан,
уьш зудабере хьарамлонца дӀахьожур бац аьлла+.

2Иштта хилча, хӀун кхоллам бара те лакхарчу Дала суна кечбинарг?

ХӀун кхел йинера те суна стигаларчу Нуьцкъалчо+?

3Зуламхошна лерина дац те дакъазабовлар,
харцонаш лелочарна лерина бац те бохам?

4Далла ца го те сан некъаш,
массо а сан гӀулч Цо ягар ца йо те+?

5Ас чӀагӀо йо, со харцонаш еш ца лелла аьлла,
мекарниг дан сан ког сих ца белла аьлла.
6Дала со бакъдолчу терзан тӀехь узийла,
тӀаккха хуур дара Цунна, со цӀена вуйла+.
7Со нийсачу некъа тӀера галваьллехь,
сан бӀаьргаша сан дог вонна тӀе дерзийнехь,
сан куьйгаш хьарамчу хӀумано бехдинехь, –
8ас дӀадийнарг кхечо доийла,
сан зӀийдагаш орамашца цхьаьна хьалайохийла+.

9Нагахь сан дагна уллорачун зуда а езаелла,
сайн уллорачун неӀарехь кӀелонаш ас йинехь,+
10сан зудчо кхечунна кохьар хьийзайойла,
цуьнца буьйшуш кхиберш а хуьлийла,+
11хӀунда аьлча иза хьарамло хир яра,
цунна кхелахой кхел ян езаш хир бара.
12Иза массо а хӀаллакдеш йолу цӀе хир яра.
Ас къа мел хьегнарг дакъазадоккхур дара+.

13Нагахь ас сайн ялхошца нийсо лелош ца хиллехь,
церан сайца къовсам баьлча,

14ас хӀун дийр дара, Дела суна хьалха дӀахӀоьттича?

Цо сайга хаттар дича, ас хӀун эр дара Цуьнга?

15Со Кхоьллинчо и ялхо а ца кхоьллина те?

Тхайн нанойн кийрахь тхойшиъ а Цо ца кечвина те+?

16Ас чӀагӀо йо, къечун дехар ас дӀа ца теттина аьлла,
йисина Ӏачу зудчун бӀаьргаш ас ца кхолийтина аьлла.

17Ас чӀагӀо йо, сайн бепиг ас сайна ца дитина аьлла,
цунах байлахь бисинчарна дакъа а ца деш+.

18Со жима волчу хенахь дуьйна байлахь бисинчарна да санна хилла,
бисина болчу зударшна ненан кийрахь дуьйна гӀо дина ас+.

19ТӀедуха хӀума цахиларна стага бала хьегар а,
къечу стагана тӀетаса хӀума цахилар а сайна гича,

20ас царна тӀедуха хӀума лора,
сан уьстагӀийн тӀергӀано уьш бох а бора,
ткъа цара даггара баркаллаш а олура+.

21Нагахь ас боберана дуьхьал буй айбинехь,
гӀалин кевнехь болчу кхелахошкара
сайна гӀо хир дуйла а хууш,+
22сан куьг белша тӀера охьадужийла,
пхьаьрсан голлец каглойла сан куьг.

23ХӀунда аьлча Дала сайна бохам барх со чӀогӀа кхоьруш вара.

Цуьнан возаллина дуьхьалвала сан ницкъ хир бацара.

24Нагахь санна со деших тешнехь,
я цӀеначу дешига ас аьллехь:
„Хьо сан чӀагӀо ю“,+

25нагахь санна ас сайн доккхачу хьолах дозалла динехь,
сайн куьйгаша къа мел хьегначух со сакъераделла хиллехь,+

26нагахь санна маьлхан къегаш хиларе а,
беттасин сийлахьчу боларе а хьоьжуш,
27сан дог царах къайлаха Ӏеха а делла,
уьш лара куьйгана барт ас баьккхинехь,+
28иза кхел ян дезаш долу зулам хир дара,
лакхарчу Далла ас тешнабехк бийр бара.

29Сайн мостагӀа валар бахьана долуш воккхавеш хилла со,
я цуьнга вон деача, сакъералуш хилла+?

30МостагӀчунна Ӏожаллин неӀалт кхайкхош,
сайн баге къа ца летадайтира ас+.

31Сан хӀусамна чохь болчара эр ма ду:

„Аюба жижигах ца вузийнарг вуй ткъа?“

32Ваьлла лелачо цкъа а арахь буьйса ца яьккхина:

сан цӀийнан неӀарш цунна массо а хенахь дӀайиллина хилла+.

33-34Ас чӀагӀо йо, сайн къинош сайн четахь дӀа ца хьулдина аьлла,
кхечу адамаша санна, цкъа а сайн зулам ас къайла ца даьхьна аьлла,
хӀунда аьлча адамийн тобанех со дӀакъехкар вара,
вист а ца хуьлуш, сайн хӀусама чохь сеццал,
тукхамашна дола хетарх кхоьрур а вара+.

35Соьга стаг ладугӀуш велахьара!

Айса мел аьлларг чӀагӀдо ас.

Нуьцкъалниг суна жоп луш велахьара!

Нагахь санна со бехкевеш волчо
сан стенна тӀехь бехк бу яздинехьара,+

36и йоза ас сайн белшаш тӀехь лелор дара,
таж санна, иза сайн коьрта тӀе дуьллур дара.

37ТӀаккха айса мел баьккхина ког дӀабуьйцур бара аса,
элана санна, Цунна улло гӀур вара со.

38Сан лаьтто суна дуьхьал кхайкхош делахь,
оханна тӀера хершнаш доьлхуш делахь,
39ас царна тӀера ялта мах боцуш диънехь,
я цу ахархойн дегнаш ас дохийнехь,
40кха тӀехь кӀен метта коканаш долийла,
ткъа мекхан метта асар хьалакхуьийла».

Цу тӀехь чекхделира Аюбан къамел+.

32

ЭлихӀус дина къамелаш

(32:1–37:24)

32^1ТӀаккха Аюбан кхо доттагӀа цунна дуьхьал хӀумма а ца олуш сецира, хӀунда аьлча иза ша бакъ хиларх тешна вара. 2Эццахь бузихойх волу Барахиалан кӀант ЭлихӀу оьгӀазвахара. Иза ша Раман доьзалера вара. ЭлихӀу Аюбана оьгӀазвахара, цо ша Делал а чӀогӀа бакъвар бахьана долуш+. 3Иштта Аюбан кхаа доттагӀчунна а оьгӀазвахара ЭлихӀу, хӀунда аьлча цара, Аюбана дала жоп ца карийнехь а, цунна бехк биллира. 4ЭлихӀу Аюб вистхилла валлалц собар деш вара, хӀунда аьлча къамел деш берш берриш а цул баккхий бара+. 5Амма, важа кхоъ кхин хӀумма а ца олуш сецча, иза оьгӀазвахара.

ЭлихӀу

6Бузихо волчу Барахиалан кӀанта ЭлихӀус элира:

«Шерашца дуьстича, со шул жима ву, ткъа шу сол даккхий ду.

Цундела озавелла, сайна хетарг ца олуш Ӏаш вара со.

7Ас сайга бохура: „Хан яьлларш бист хуьлуьйтур бу ас,
воккханиг ву хьекъалалла дала дезаш верг“+.

8Амма адамна хьекъал лург Делан Са ду,

Нуьцкъалчун Ӏаьнаро цунна кхетам ло+.

9Бакъ дац хан яьлла волчун бен хьекъал дац бохург,
къоначарна а го нийсонца дерг.

10Цундела ас боху: „ЛадогӀа соьга,
со а сайна хууш дерг ала воллу“.

11Ас собарца ладуьйгӀира шун къамелашка,
леррина ладуьйгӀира шун хьекъалечу дешнашка,
шаьш ала дезарг аша лоьхучу хенахь.
12Дикка хьоьжуш вара со шуьга,
амма шух цхьаммо а Аюб къар а ца вира,
цо аьллачунна дуьхьал жоп а ца делира.

13Аша баха ца оьшу: „Аюбана чохь хьекъалалла карийна тхуна“.

Аюб къарвийриг Дела хир ву, адам хир дац.

14Аюб соьга луьйш вацара,
цундела ас цунна жоп аша санна лур дац.

15Уьш дог доьхна лаьтта, кхин хӀумма а алалуш а боцуш.

Церан хӀумма а ала ца дисна, уьш дӀасецна.
16Со мел хьежарх а, уьш бист хуьлуш бац,
кхин хӀумма а ца олуш, дӀасецна уьш.
17Цундела ас сайгара жоп лур ду,
сайна хууш дерг а эр ду,
18хӀунда аьлча дешнех хьалавуьзна ву со,
ткъа сан кийрахь долчу сино Ӏаткъам бо суна.

19Сан кийра садеӀалуш доцу керла чагӀар санна бу,
иза эккха боллуш болу пӀаьлдиг санна бу.

20Соьга алийта, суна атта хилийтархьама.

Сан балдаш дӀаделлийта, соьга жоп далийтархьама+.

21Цхьаьнгге а ас озабезам бийр бац,
цхьана а адамна хьеста а лур вац со.
22Суна хьеставала ца хаьа,
амма иза иштта ца хилча,
со Кхоьллинчо со сихха дӀавоккхур вара».

33

ЭлихӀус кхидӀа а элира:

1«Ткъа хӀинца, Аюб, ас бохучуьнга ла а догӀа,
массо а ас олучу дешан тидам а бе.

2ХӀинца ас сайн бага дӀайоьллу,
сан дешнаш меттан юьххьехь ду.

3ЦӀеначу даг чуьра сан дешнаш схьадовлу,
суна хууш дерг сан матто цӀена схьабоху.

4Со Делан Сино кхоьллина,

Нуьцкъалчун Ӏаьнаро суна дахар ло+.

5Хьайн аьтто белахь, жоп ло суна,
соьца къовса кеч а ло, дӀа а хӀоттий.

6Далла хьалха со а хьо верриг ву,
со-со а ву поппарх вина+.

7Цундела сох болчу кхерамо хьо Ӏада ма во,
хьуна тӀехь болу сан Ӏаткъам беза хир бац+.

8Суна сайна хезира ахьа мел аьлларг,
хьан аз хӀинца а сан лерехь ду:

9„Со цӀена ву, зуламаш лелийна а воцуш,
со бехказа ву, къинош летийна а воцуш+.

10Ткъа Далла суна таӀзар дан бахьанаш карадо,
со Шен мостагӀа а лору Цо+.

11+Цо сан когашна буржалш тоьхна,
ас мел боккхучу коге леррина хьоьжу“+.

12Цу тӀехь хьо бакъ вац, Аюб,
хӀунда аьлча Дела адамал лекха ву.
13ХӀунда къийсало хьо Цуьнца,
адамо олучу дешнашна Цо жоп ма ца ло+?
14Дела адаме юх-юха а вистхуьлуш велахь а,
Цо бохург ца тусало стагана.
15+Цо гӀенах олу стаге я буьйсанан суьртехь,
кӀорга наб адамна кхеттачу хенахь
я шен меттахь стаг Ӏуьллучу хенахь+.
16ТӀаккха церан лерг сама а доккхий,
дикка гучу тайпана царна лерина
долу Шен дӀахьедар до Цо,+
17стага дан леринарг цуьнга ца дайта а,
цуьнан куралла дӀаяккха а,
18иштта иза эхартана гена ваккхархьама а,
цуьнан дахар Ӏожаллин хих чекх ца далийтархьама а.

19Шен меттахь лазарца кхетаво Цо иза,
цуьнан даьӀахкашкахь гуттар а тӀом а латтош+.

20ТӀаккха цуьнан кийрано яа хӀума тӀе ца оьцу,
уггар токхе йолу хӀума а цуьнга ца яало+.

21Цуьнан дегӀ гӀелло, цунах хӀумма а ца дуьсу,
хьалха гуш йоцу цуьнан даьӀахкаш гучуйоху.

22Цуьнан са эхарте кхочуш ду,
ткъа цуьнан дахар – Ӏожалла
тӀеяхьаш болчу геланчашка.

23Амма нийса муха лела деза гайтархьама,
адамна юкъалелаш долу малик делахь,
вуно дуккха а долчу маликех цхьаъ,+
24оцу стагах къинхетам а бина, цо эр ду Деле:
„Эхарте кхачарх паргӀатваккхахьа иза,
цунах такха дезарг суна карийна“+.

25ТӀаккха цуьнан дегӀ къона волуш хилларг санна, дӀахӀуттур ду,
иза юхавоьрзур ву шен жималлин деношка+.

26Цо Деле доӀа дийр ду, ткъа Дела цунна тамехь хир ву.

Деле Ӏибадат а деш, цо воккхаверца мохь хьокхур бу.

Дала цуьнан нийса хьал юхаметтахӀоттор ду+.

27Нахе дӀадуьйцур ду цо шена хилларг:

„Ас къинош летийна сайх, харцдолчух бакъдерг а деш,
амма суна догӀу таӀзар Цо суна ца дина.

28Эхарте кхачарх со паргӀатваьккхира Цо,
хӀинца сан дахар серлонах дуьзна ду“+.

29И дерриг а Дала адаман дуьхьа деш ду,
кхин шозза, кхузза дукхах а деш,
30цуьнан са эхарте кхачарх даккхархьама а,
цунна дахаран серло лепийтархьама а+.

31Тидам бе, Аюб, ладогӀа ас бохучуьнга.

ХӀумма а ма ала, ткъа аса дуьйцур ду.

32Амма хьайн ала хӀума делахь, суна дуьхьал ала.

Вист а хила, хӀунда аьлча суна лаьа хьо бехказавоккхийла.

33Нагахь хьайн ала хӀума дацахь, вист а ца хуьлуш Ӏе,
ас Ӏамор ду хьуна хьекъале дерг».

34

34^1ТӀаккха ЭлихӀус шен къамел кхидӀа а дира:

2«ЛадогӀа, хьекъалчаш, ас бохучуьнга,
шайн лергаш соьга схьадерзаде, кхетам берш,
3хӀунда аьлча лергаша дешнаш къастадо,
матто юучу хӀуманан чам къастош санна+.

4Талла а теллина, ваьшна нийса хӀун ду къастор вай,
вайна юкъахь диканиг хӀун ду девзар вайна.

5Аюба элира: „Со нийса ву,
амма Дала сан гӀуллакх кхеле ца диллира+.

6Со нийса велахь а,
харц лоруш ву со.

Сан бехк боццушехь,
суна йинарг йоьрзур йоцу чов ю“.

7Хир вуй ткъа Аюб санна волу стаг?

Цо Деле кхардаме хӀуманаш, хи молуш санна, дуьйцу,+

8иза харцонаш лелочеран накъосталлехь лела,
цуьнан некъаш Ӏесачеран некъех дӀакхетта+.
9ХӀунда аьлча цо боху: „Стагана пайда бац,
Далла тамехь хила иза гӀерташ хилча!“+

10Кхетам берш, ладогӀа соьга!

Дала харцдерг лело йиш яц,

Ницкъболчо зулам лело а йиш яц+.

11+Цо стагана цуьнан гӀуллакхашка хьаьжжина ло доггӀург,
хӀоранна а леларна хьакъ дерг дӀало Цо+.

12Бакъ ду: Дала харцонца дерг а ца до,

Ницкъболчо харцкхел а ца йо+.

13Хьан хӀоттийна Иза дуьненна Ӏуналла дан?

Мила ву дерриг а дуьненна тӀехь куьйгалла деш верг?

14Нагахь Цо Шен дог даийтича,
Шен са а, садеӀар а Цо юхадаьккхича,
15эццахь дуьнен тӀехь мел долу адам,
хӀаллак а хилла, чан хилла дӀахӀуттур дара+.

16Нагахь санна хьайгахь кхетам белахь,
со а хезаш, ас бохучуьнга ладогӀа.

17Бакъйолу кхел ца езаш верг олаллехь хила йиш юй?

Нийса а, сийлахь а волу Дела бехке ван йиш хир ю хьан?

18Делан паччахье ала йиш ю: „Хьо – сий доцург ву“,

Цуьнан йиш ю элашка а ала: „Шу – Ӏесанаш ду“.
19Амма Цо баьччанашка озабезам а ца бо,
ткъа хьалдерг къечух а ца къаставо,
хӀунда аьлча уьш берриш а Цуьнан куьйгаша кхоьллина бу+.

20ЦӀеххьана, буьйса юккъе яханчу хенахь, уьш ле.

Массо а инзарваьллачохь а вуьтий, уьш дӀакхелха.

ПӀелг тӀе пӀелг а тоьхна, Цо ницкъберш дӀалохку+.

21Везачу Элан бӀаьргаш адаман некъаш тӀехь ду,

Цунна адамо мел боккху ког а го+.
22Яц дуьнен чохь тоьуш бода болу меттиг,
харцонаш лелораш къайлабовлалур болуш+.
23Кхин а леррина адам таллар Цунна ца оьшу,
иза Шена хьалха кхеле озадайтархьама.
24Таллам боцуш Цо ницкъберш а хьоьший,
церан метта кхинаш дӀахӀиттабо,+

25хӀунда аьлча Цунна хууш ду цара леладо гӀуллакхаш.

Буьйсанна царна тӀехь толам а боккхий, уьш дӀахьоьшу Цо.

26Ӏесачу нахана санна, царна таӀзар до Дала,
массо а нахана уьш гуш болчу меттехь,

27Шена тӀаьхьахӀиттинчуьра уьш дӀабирзина дела а,

Шен некъийн цара тидам ца бина дела а.

28Уьш бахьана долуш, къечеран узарш Далла хьалха ду,
ткъа гӀело хьоьгучеран узарш а Цунна дӀахезаш ду+.

29Иза вист а ца хуьлуш Ӏаш хилча, Цунна хьан бехк буьллур бу?

Цо Шен юьхь къайлаяьккхина хилча, Иза хьанна гур ву?

Цхьатерра ву Иза халкъана а, адамна а,

30диндоцу стаг паччахь вина дӀа а ца хӀоттийна,
нахана кӀело йиначуьнга царна тӀехь куьйгалла ца дайта.

31Цкъа а Деле аьллий ахь: „Со бехке ву,
хӀинца чул тӀаьхьа ас къинош летор дац.

32Суна ца хууш дерг Ахь суна Ӏамадехьа?

Ас зулам динехь, и саннарг кхин дийр дац“.

33Дала деш дерг ахь дӀатоттучу хенахь
таӀзар даза Иза Ӏийр ву моьтту хьуна?

Хьо ву сацам бан безарг, со вац.

Ала хӀинца хьайна хууш дерг.

34Кхетам болчара соьга эр ду,
со хезна волчу хьекъалчо эр ду:

35„Хьекъале къамел дац Аюба дийриг,
маьӀна долуш хӀума дац цо бохург“+.

36Зуламхоша санна, жоьпаш даларна,

Аюбана кхоччуш таӀзар динехьара!

37Шен къиношна тӀе цо аьрхалла а туху.

Вайна юкъахь деза дешнаш а детташ,

Деле Ӏеса къамелаш деш ву иза»+.

35

35^1ЭлихӀус кхин а дӀа дира шен къамел:

2«„Далла хьалха со бакъонна тӀехь лаьтта“, – аьлла,
дийцар нийса хетий хьуна?

3Ахьа боху: „Суна хӀун пайда бу?

Аса къинош ца летийча а, хӀун пайда бу?“+

4Суна луур дара хьуна а,
хьан доттагӀашна а жоп дала.

5Стигала хьалахьажа, гуш хила!

Лакхахь йолчу мархийн тидам бе!+

6+Ахьа къа латийча, Далла хӀун ду?

Ахьа хьайн вонаш алсамдаьхча, Цунна хӀун ду иза?

7Хьо нийса лелча, Цунна хӀун ло ахьа?

ХӀун кхочу Цунна хьан карара+?

8Хьан Ӏесалла хьо санна долчу адамех бен ца хьакхало,
ткъа хьан нийсо хьо санна волчу стагах бен ца хьакхало.

9Дуккха а йолу гӀелонаш ловчу адамаша орца доккху,
ницкъболчийн куьйгаш кӀелара схьахезаш ду церан узарш+.

10Амма цхьаммо а ца боху: „Мичахь ву со кхоьллина Дела,
буьйсанна иллеш ала тхуна ницкъ луш Верг,+

11лаьттарчу акхаройл а тхан кхетам алсамбаьккхинарг,
стигаларчу олхазарел а тхан хьекъал совдаьккхинарг?“

12Везачу Эло жоп ца ло орца доккхуш болчарна,
вочу нехан кура дегнаш бахьана долуш+.

13Эрна ду иза – Дала оцуьнга ла ца дугӀу,

Нуьцкъалчу Далла и орца даккхар гуш дац.

14Дала мел кӀезиг ладугӀур ду хьоьга,
Иза хьайна ца го ахь баьхча,
хьайн гӀуллакх Цунна хьалха ду,
Цуьнга хьежа деза ахь баьхча+.
15Хьуна моьтту, Везачу Эло къинош
летош берш таӀзар ца деш буьту,
церан къинош Шена ца гуш санна.
16Аюба къамелаш дан шен бага еллар эрна ду.
Кхетам боцуш, цо дешнаш дуьйцуш а ду»+.

36

36^1ЭлихӀус, кхин а шен къамел дӀа а деш, элира:

2«Жимма собар де, ас гойтур ду хьуна,

Делан цӀарах кхин а хӀума ала дезаш хилар.

3Ас сайн ойла тайп-тайпанарчу меттигашкара схьаялор ю,
со Кхоьллинарг нийса хилар ас билггала гойтур ду.

4Бакъду, сан дешнаш харц ца хуьлу.

Кхетам кхоччуш болу со хьоьгахьа ву+.

5Дела сийлахь ву, ткъа цхьа а дӀа ца тотту Цо.

Иза сийлахь ву, Цуьнан кхетам кӀорга бу.
6Ӏесаниг Цо дийна ца вуьту,
гӀело хьоьгучунна нийса кхел йойту+.
7Шен лаамехь волчунах бӀаьрг ца бадабо Цо,
ткъа паччахьашка санна цуьнга олалла дойту,
лекхачу даржехь иза хилийтархьама+.
8Нагахь уьш, буржалш а тоьхна,
Ӏазапехь латтош белахь,+
9Цо дӀагойту цара мел лелийнарг а,
дозаллех буьзна уьш хиларна, церан аьрхалла а.

10ТӀехдеттаре ладогӀийта церан лергаш дӀадоьллу Дала,
иштта шаьш лелочу зуламех дӀаберзар царна тӀедуьллу Цо+.

11Цуьнга ла а дугӀуш, Цунна гӀуллакх а деш уьш лелахь,
цара шайн дахаран денош беркатехь дохур ду,
шайн дахаран шераш самукъане дохур ду.
12Нагахь Цуьнга цара ла ца догӀахь,
уьш Ӏожаллин хих чекхбевр а бу,
кхетам боцурш санна лийр а бу+.

13Даггара дин ца лелочара шайн дегнаш чохь оьгӀазалла латтайо,
цара Цуьнга ца кхойкху, Цо шайна буржалш тоьхча а.

14Уьш къона болчу хенахь церан синош леш ду,
цӀуйн дуьхьа вовшашца лелачу божаршна юкъахь.

15Цуьнан бала хьегарехула пекъар паргӀатвоккху Цо,
цуьнан гӀело хьегарехула лергаш дӀадоьллу Цо.

16Хьо а ваьккхинера Цо готтачу меттера
цхьа а дуьхьало йоцучу шуьйрачу аренга,
хьуна хьалха токхе шун а хӀоттийнера Цо+.

17Амма хӀинца Ӏесачунна догӀу таӀзарх вуьзна ву хьо,
цунна леринчу кхело а, таӀзаро а схьалаьцна хьо.

18Варелахь, хьоле хьо Ӏеха ма вайталахь!

Боккхачу кхоэ хьо тила ма вайталахь!

19Хьайн хьал доккха хиларна
я хьо чӀогӀа гӀерташ хиларна,
баланех кӀелхьарвер ву те хьо+?

20Халкъаш цӀеххьана меттахдохуш
йолчу буьйсане са ма тийса.

21Варелахь, вочуьнгахьа ма верзалахь,
хӀунда аьлча цунах дӀаверзарна
гӀело хьоьгуш ма ву хьо.

22Хьажал, мел боккха бу Делан ницкъ!

Кхин вуй ткъа Цул воккха хьехамча?

23Цунна хьан гойтур ду Цо дан дезарг?

Хьан эр ду Цуьнга: „Ахьа дийриг зуламе ду“?

24Иллешкахь наха дуьйцуш долчу Цуьнан
гӀуллакхашна хастамаш бан виц ма ло.

25Уьш массо а адамашна гина ду,
амма стагана геннара бен уьш гина дац.

26Ма сийлахь ву Дела – Цунах вай кхетар дац.

Цуьнан шерийн терахь вайга таллалур дац+.

27Цо хин тӀадамаш Шена схьагулдо,
ткъа, догӀа а литтина, царах дохк до+.

28Мархаша шайн тӀуналла охьаӀанайо,
шортта догӀа охьадогӀу адамашна тӀе.

29Цхьа а ца кхета, мархаш муха дӀасаяржайо Дала,
иштта Шен хӀусамна тӀера стигал муха къекъайо Цо.

30Хьажал, Шена гонах Дала стелахаьштиг туху,
ткъа хӀордан бух, дӀахьулбина, къайлабоккху.

31Оццу тайпана адамашна кхел йо Цо,
царна шортта кхача а ло Цо.

32Цо куьйгаца схьаоьцу стелахаьштиг,
цунна мича кхета деза а дуьйцу Цо+.

33Ткъесан гӀовгӀано хаам бо дарц хьакхарх,
ткъа бежанашна иза тӀедар хууш ду».

37

ЭлихӀус кхидӀа а элира:

1«Цу бахьанина сан дог дегош ду,
меттах а даьлла, сан дог деттало.

2ЛадогӀа стигал къекъарх тера долчу Делан озе,
ладогӀа Цуьнан багара схьадолуш долчу оцу озе.

3Ерриг а стигал кӀелахь Цо къоьгуьйту

Шен серло лаьттан йистошка кхаччалц+.

4ТӀаккха Делан озо гӀовгӀа йо.

Шен возаллин озаца Цо гӀовгӀа йо.

Шен аз хезаш долчу хенахь
стелахаьштигаш а ца сецадо Цо+.

5Тамашийна схьахезаш ду Делан аз,
вайн кхета ницкъ ца кхочу даккхий хӀуманаш до Цо+.

6Лоне Цо олу: „Лаьтта тӀе охьагӀо“,
догӀанан йочане: „Сихха охьаэга!“+
7ХӀорра а болх бечуьра дӀасацаво Цо,
массарна а Ша дийриг дӀахаийтархьама.
8Акхарой дӀалечкъийлашна чу а йоьлхий,
шайн баннаш чохь совцу+.
9Къилбехьара йилбазмох хьоькху,
къилбаседехьара шело кхочу.
10Шен садеӀарца Дала ша бойту,
тӀаккха хийн шералла чӀагӀйина дӀахӀутту+.
11ДогӀанан мархаш Цо тӀуналлех юзу,
цаьргахула Цо стелахаьштиг даржадо.
12Цуьнан лаамца массанхьа а мархаш хьийзаш ю,
дерриг а дуьнен тӀехь Цо аьлларг кхочуш а деш+.

13Цуьнан лаамца иза массо а кхочушдеш ду,
я лаьттана таӀзар дархьама,
я нахана Шен безам гайтархьама+.

14Оцу хӀуманийн тидам бехьа, Аюб.

ДӀасацахьа, Делан исбаьхьачу гӀуллакхашка хьажахьа.

15Хьуна хаьий, Аюб, Дала мархашна куьйгалла муха до,

Цо ткъес муха къогуьйту?

16Хаьий хьуна, стигалахь мархаш муха латтало?

Кхетам кхоччуш Болчун тамашийна гӀуллакхаш ду уьш+.

17Хьуна тӀера бедарш йохлой дӀахӀуьтту,
къилбехьара бовхачу мохо латта дӀатедича.

18Хьуна хуур дарий, Цунна санна, стигал дӀасаяржо,
заьнгалчу цӀастанах дина куьзга санна,
иза чӀагӀдина дӀа а хӀуттуьйтуш+?

19Дийцахьа тхуна Цуьнга ала дезарг.

Цуьнца дуьйцучу хенахь хӀун ала деза,
тхо боданехь дехаш Ӏаш ма ду+.

20Суна вистхила лаар Цуьнга ала дезий те?

Ша дӀакхаьллина хилар стага доьхий те?

21Леррина малхе хьажа йиш яц,
стигал, мох хьаькхча, дӀа а цӀанйина,
иза стигалахь сов къегаш хилча.

22Къилбаседехьара дашо серло схьакхочу,

Далла гонах олаллин нур ду лаьтташ.

23Ницкъболчух кхета аьтту бац тхан.

Шен ницкъе а, бакъйолу кхел яре а хьаьжжина,

Иза мел воккха ву. Цуьнан нийсо шортта ю.

Цо цхьана а стагана гӀело а ца йо.

24Цундела адамаш Деле болчу ларамах дуьзна хуьлу,
амма шаьш хьекъале лоручийн Цо тидам ца бо»+.

38

Везачу Эло Аюбана жоп далар

38^1ЭлихӀу вистхилла ваьлча, дарца юккъера Аюбе вистхилира Веза Эла+.

Веза Эла

2«Сан Ӏалашонаш хьекъале доцучу
дешнашца кхулуьйтуш верг мила ву+?

3ДӀаехка хьайн гӀодаюкъ, къонахчо ма-еххкара:

Со хьоьга хаттарш дан воллу, ткъа ахьа Суна жоп ло+.

4Мичахь вара хьо, Аюб, Аса латта дӀахӀоттош?

Схьаала Соьга, хьайн кхетам цу хӀуманна тӀекхиънехь+.

5Мила ву цу лаьттан барам нисбинарг? Хьуна-м хууш ма ду иза!

Мила ву цунна тӀехула дустаран тӀийраг дӀасаяржийнарг?

6Стенна тӀе хӀоттийна дуьненан бух,
хьан биллина цуьнан са нисбеш буьллуш болу тӀулг,+

7дерриг а Ӏуьйренан седарчаша цхьаьна эшарш лекхначу хенахь,
стигалара гуламан декъашхой сакъералуш хиллачу хенахь+?

8+Лаьттан кийрара хиш аралилхинчу хенахь
хӀордана хьалхара кевнаш дӀа хьан къевлина+?
9Ас, духар санна, цунна тӀе мархаш ехкира,
буькъачу боданна юккъе иза дӀа а хьарчош.
10Ас иштта хӀордана доза а къастийра,
цунна хьалха догӀа тухуш йолу кевнан неӀарш а хӀиттош.

11Ас цуьнга элира: „ХӀокху метте кхаччалц схьабогӀур бу хьо,
амма кхузара сехьайовла йиш яц хьан курачу тулгӀенийн“.

12Хьан дахарехь ахьа цкъа а Ӏуьйренна омра диний,
я Ӏуьйренан цӀийяларна цуьнан меттиг дӀахӀоттийний?

13Ахь сатасарна шен йистошца латта дӀа а лоций,
цунна тӀера Ӏесанаш охьакхисса аьлла, тӀедожийний?

14Ӏуьйренан цӀийяларехь дерриг а латта, мухӀарна бухахь поппар санна, хийцало,
лаьттан лакхенаш а, кӀоргенаш а, духар санна, гучуйовлий, дӀахӀуьтту.

15Сатасаро Ӏесачу нахана безаш болу бода дӀалоцу,
иштта кхечу нахана ницкъбар цаьргара схьадоккху+.

16Хьо кхаьчний хӀорд схьаболучу меттигашка?

Хьо леллий, кӀоргачу хийн къайленаш а толлуш?

17Ӏожаллин кевнаш гайтиний хьуна?

Эхартан кевнаш гиний хьуна?

18Лаьттан барам стенга кхочу хаьий хьуна?

Схьадийца, и дерриг а хьайна хаахь.

19Серло ехачу метте муха кхочур ву,
мичахь ду бода чохь Ӏаш долу цӀа?

20Уьш хила безачу метте дӀабигалур буй хьоьга?

Шайн хӀусамашка уьш юхадерзоран некъаш девзий хьуна?

21Хьуна иза хууш хир ду-кх, хӀунда аьлча
хьо и хан тӀекхачале дуьнен чу ваьлла ву ткъа?

Хьан дахаран денош вуно дукха ду ткъа?

22Лайн сов йолу хӀума дӀаюьллучу чуваьллий хьо,
гиний хьуна къора чохь йолу меттиг,+
23Ас халачу заманна лерина латтош йолу,
мостагӀа тӀелатар я тӀом баллалц+.

24Муха кхача веза шена тӀера стелахаьштигаш дӀасаяьржаш йолчу меттиге
я малхбалехьара мох лаьтта тӀехула дӀасадаьржаш йолчу меттиге?

25Хьан доху стигалахь догӀанна некъаш,
иштта хьан дохку стигал къекъарца детташ долчу ткъесана некъаш,+

26цаьрга даьссачу лаьтта тӀе а,
адам доцучу аренна тӀе а догӀа даийта,+

27эрна а, яьсса а аре хих Ӏаборхьама а,
бецашка зӀийдагаш тасийтархьама а?

28Вуй ткъа догӀанан да?

Хьан деш ду тхин тӀадамаш+?

29Хьенан кийрара араболуш бу ша,
ткъа стигалара йис хьан йо+?

30Хиш а, тӀулг санна, чӀагӀ а лой,
дӀахӀуьтту, хӀорд а тӀехулара чӀагӀло+.

31+ВорхӀ Седа цӀе йолчу седарчийн куц хьоьга цхьаьна дехкалур дуй?

Орион цӀе йолчу седарчийн куьцан буржалш хьоьга малдалур дуй+?

32Хьоьга арабаккхалур буй шен-шен хеннахь седарчийн гулам,
иштта Нана-ча а, Чен кӀорнеш а цӀе йолу седарчийн куьцаш лело аьтто хир буй хьан+?

33Хаьий хьуна, стигалийн бакъонаш муха ю?

Цаьрга лаьттана куьйгалла дайталур дуй хьоьга+?

34Мархашка хьайн аз айалур дуй хьоьга,
цигарчу хине хьо верриг а ваша а войтуш?

35Ткъесаш ахьа аьллачу метте дӀагӀур дуй,
эр дуй цара хьоьга: „Тхо кийча ду“?

36Мархашна хьекъалалла хьан делла,
дохк муха хила деза, хьан кхетам белла?

37Мила ву стигалара мархаш ягаръяллал хьекъал долуш а,
уьш агӀор а яьхна, догӀа даийттал ницкъ болуш а,

38цул тӀаьхьа ченах хатт а хилла,
цу лаьттах гӀорзанаш еш верг?

39Хьо ижуна тӀаьхьаволу те нана-лоьман дуьхьа,
мацделла лелачу цуьнан кӀорнеш юзорхьама,+

40уьш шайн бен чохь дӀатебна Ӏачу хенахь
я уьш коьллаш юккъехь кӀело йина Ӏачу хенахь+?

41Хьан кечйо хьаргӀанна юург,
цуьнан кӀорнеш Деле кхойкхуш,
юург ца карош лелачу хенахь?»+

39

Везачу Эло кхидӀа а элира:

1«Хьуна хаьий, ламанан гезарша буьхьигаш ян еза хан,
сено кӀорнеш еш гиний хьуна+?

2Хьуна хаьий, цара маса баттахь шайн кӀорнеш кийрахь лелайо?

Хьуна хаьий, цара уьш маца ян еза?

3Шайн кӀорнеш ечу хенахь, уьш охьатаьӀа,
иштта шайн кӀорнеш дуьнен чу йоху.

4Церан бераш, аренгахь даккхий а хуьлий,
тӀаккха, кхин цкъа а юха ца догӀуш, дӀадоьлху.

5ПаргӀатоне кхача хьан дӀахецна акха вир,
цунна тӀера буржал хьан дӀадаьккхина?

6Ас эрначу аренах цуьнан цӀа дина,
дуьрачу аренах цуьнан хӀусам йина.

7Иза йоьлу дукха адам чохь долчу гӀалин гӀовгӀанах,
цунна ца хеза гурманчас еш йолу хичаш.

8Гунаш тӀехула йолалой, шена юург лоху цо,
баьццара мел йолчу хӀуманна тӀаьхьаяьлла лела иза.

9Ахьа бохург дан луур дуй те акхачу старана,
буьйса йоккхур юй те цо хьан хьаьвданна уллохь?

10Хершнаш даха муьшаца хьоьга дӀабехкалур буй акха сту,
хьуна тӀаьхьара мекха боккхур буй цо хьан кха тӀехь?

11Цуьнан боккхачу ницкъана цунах тешна Ӏийр вуй хьо?

ЧӀогӀа къахьегар цунна тӀедилла ваьхьар вуй хьо?

12Цуьнга ялта схьа а гулдайтина,
хьаьтта схьадаийта ваьхьар вуй хьо?

13Страус олучу олхазаран тӀемаш сакъерадаларца дӀасадеттало,
амма чӀерийдохурган месашца уьш дусталур дац.

14Страусо шен хӀоаш лаьтта тӀехь дуьту,
уьш гӀамар тӀехь дохдалийта.

15Цунна дага ца догӀу царна тӀе цхьаммо ког боккхург хилар а,
я акхароша уьш дохорг хилар а.

16Страус къиза ду шен кӀорнешца,
цунна уьш хийра долуш санна хета,
шен къахьегар эрна хиларх а ца кхоьру иза+.

17Ас хьекъалалла цунах генадаьккхина,
иштта цунна кхетам а ца белла.

18Амма ша дада дагахь хьалаайделча,
иза беречух а, говрах а доьлу.

19Аюб, ахьа белла те говрана ницкъ?

Цуьнан вортана ахьа йина те кхес?

20Ахьа и говр, цӀоз санна, кхийсайолуьйту те,
ша чӀогӀа хур дарца адам кхера а деш+?

21Говр, лаьттах ког а бетташ, ша-шех самукъадолуш хуьлу.

Иза шен ницкъ ма-хуьллу тӀамтӀе хьаьдда йоьду.

22Иза кхерамах йоьлуш хуьлу,
цхьаннах а ца кхоьруш хуьлу,
ткъа туьрах иза дӀа ца къехка.
23Ӏад-ботт ду цуьнан агӀонна тӀехь декаш,
къегаш ду гоьмукъ а, цамза а,
24шен чуьраяларца цо лаьттах ка етта,
ткъа, коьман маӀан аз хезча, иза цхьана меттехь ца сацало+.

25Шена коьман маӀан аз хезча, говр терса,
геннара хаало цунна тӀом болу меттиг а,
тӀемалойн хьаькамийн аз а, тӀеман цӀогӀа а.

26Хьан хьекъалаллица лела те куьйра,
шен тӀемаш къилбехьарчу мохана дуьхьал а дерзийна?

27Ахьа аьлла те аьрзуне стигала лакха хьалаяала,
лекхачу лаьмнашкахь шен бен а бе?

28Тархашна юкъахь цо буьйса йоккху,
ирачу тархех цо шен гӀап а йо.

29Цигара шена ижу лоху цо, хӀума яархьама.

Геннара схьахьоьжу цуьнан бӀаьргаш а.

30+Цуьнан кӀорнеша цӀий молу,
байинчеран декъий долчохь а иза хуьлу».

31ТӀаккха Веза Эла кхин а вистхилира Аюбе:

32«Нуьцкъалчуьнца къуьйсуш волчо Иза нисвийр вуй те?

Дела бехке вечо жоп лойла Цунна!»+

Аюб

33Юха Аюба Везачу Элана жоп делира:

34«Со хьакъ вац – Хьуна жоп дала муха ваьхьар вара со?

Сайн юьхь тӀе куьг дуьллу ас, сайн багара дош ца далийтархьама+.

35Юх-юха а со вистхуьлуш велахь а,
сан кхин жоп а дац, кхин хӀумма а ас дуьйцур дац».

Веза Эла

40

40^1Везачу Эло Аюбе, дарцана юккъера схьа вист а хилла, элира:+

2«Хьайн гӀодаюкъ, къонахчо санна, дӀаехка:

Ас хаттарш дийр ду хьоьга, ткъа ахьа Суна жоп ло+.

3Хьо Сан кхел яр харцдан воллу,
хьо бехказавалархьама, Со бехке а веш+?
4Хьан дуй ткъа Делан санна нуьцкъала куьг,

Цуьнан санна долчу озаца хьоьга къекъалур дуй+?

5ТӀаккха возаллица а, юьхькӀамца а хазло,
иштта сий а, исбаьхьалла а хьайна тӀедуха.
6Хьайн чӀогӀа йолу дералла дӀа а хеца,
курачуьнга дӀа а хьажий, иза охьатаӀаве.
7Массо а курачаьрга дӀа а хьажий,
уьш юьхьӀаьржачу хӀиттабе,
шаьш мел лаьттачу меттигашкахь
Ӏеса нах дӀа а хьаша.
8Уьш лаьттах а бохкий,
боданечу эхарта чу йийсаре дӀабига.
9ТӀаккха Ас-Айса хьуна хьалха даре дийр ду
хьан аьтту куьйго хьо кӀелхьарвоккхург хилар+.

10ХӀинца бегемотах лаьцна дуьйцур ду Аса.

И доккха дийнат, хьо санна, Аса дина ду.

Цо буц йоу, стеро санна+.

11Шен гӀогӀашкахь ма ницкъ болуш ю иза!

Цуьнан гайна тӀехь долу пхенаш ма чӀогӀа ду!

12Цуьнан цӀога, баганан дитт санна, чӀогӀа ду,
ткъа пхенаш цуьнан хенаш тӀехь вовшахъхьирчина ду.

13Цуьнан когийн даьӀахкаш цӀестан турбанаш санна ю,
цуьнан пӀендарш аьчка гӀожмаш санна ду.

14Иза Аса кхоьллинчарна юкъахь уггар ницкъ болуш ю.

Сайн туьраца иза кхоьллинчу Соьга бен иза эшалур яц.

15Цунна лаьмнаша ло кхача,
циггахь ловзуш лелаш ду аренан акхарой.

16Коканийн коьллашна кӀел Ӏуьллу иза,
уьшалийн шач юкъахь дӀалечкъа.

17Оцу коьллаша шайн ӀиндагӀа кӀел иза дӀалачкъайо,
хина йистерачу дак-дитташа цунна го бо.

18Хи къиза лелачу хенахь, иза цунах ца къехка.

Йордан-хи шен бета тӀе деача а, иза синтемехь ю.

19Цуьнан бӀаьргашна хьалха а хӀоьттина,
цуьнан мерах мӀара хьаьнга чекхбаккхалур бара?

20+МӀераца Левиятан цӀе йолу саьрмик хьалабаккхалур барий хьоьга,
муьшаца оцу саьрмикан мотт дӀабехкалур барий?

21Цуьнан мерӀуьргахула тӀийраг чекхъяккхалур ярий хьоьга,
я мехаца мочхалх Ӏуьрг даккхалур дарий?

22Цо хьоьга юх-юха а дехарш дийр дуй те?

Иза хьоьга эсалчу дешнашца бистхир буй те?

23Гуттаренна а хьан лай хила,
цо хьоьца барт бийр буй те+?

24Олхазарца санна, цуьнца ловзуш хир ву хьо?

Хьайн гӀарбашийн дуьхьа иза дӀабоьхкур бу ахь?

25ЧӀерийлецархоша, хьоьца мах а бийцина, хьоьгара оьцур бу иза?

Цара, нахана дӀабохкийтархьама, совдегаршна юкъахь боькъур бу иза?

26Цуьнан цӀока хьоьга гоьмукъех юзалур ярий
я цуьнан коьртах чаьнчакх[*] чекхъяккхалур ярий?

27Нагахь санна хьайн куьг цунна тӀе ахь диллахь,
и тӀом хьуна, иштта кхин ца леллал, дага боуьйтур а бу».

41

Везачу Эло кхидӀа а элира:

1«Левиятан караӀамо хьан сатийсам харц хир бу!

Иза цкъа схьахьаьжча а, хьо охьавужур ву+.

2Иза меттахъхьабан ваьхьар волуш цхьа а вац.

ТӀаккха Сан юьхь-дуьхьал хӀотта мила ву?

3Соьга декхар такхийта Суна хьалха мила хӀуттур вара?

Массо а стигална бухахь мел дерг Сан ду+.

4Цуьнан меженех лаьцна ца олуш Ӏийр вац Со,
иштта цо динчу сийлахь гӀуллакхех а,
схьахьаьжча, цуьнан кеп товш хиларх а.

5Цунна тӀера бедар хьаьнга схьаяккхалур ю?

Цуьнан шалхачу гӀаьгӀна хьаьнга хӀума Ӏотталур ю?

6Хьан хьалагӀаттор ю цуьнан бага?

Гонах йолчу цуьнан цергаша Ӏадаво.

7Цуьнан букъ тӀехь турсийн могӀарш ду,
готтачу мухӀаро вовшахтоьхна долу.

8Уьш юх-юххехь духкуш ду,
царна юккъехула хӀаваъ а чекхдер дац.

9Цхьаъ вукхунна улло таьӀна ду,
дӀаса ца деккъал вовшахтоьхна.

10Цо хьоршам тоьхча, ткъес тоьхча санна хета,
цуьнан бӀаьргаш сатасаран зӀаьнарш санна лепа.

11Цуьнан багара араюьйлуш цӀе ю,
суйнаш дӀаса а детташ.

12Цуьнан мерӀуьргашкахула кӀур арабуьйлу,
кхехкаш болчу яй чуьра Ӏаь ма-яллара.

13Цуьнан садеӀаро кӀоранах а цӀе тосу,
ткъа багара аракхуьйсуш цӀеран алунаш ю.

14Цуьнан вортанехь боккха ницкъ бу,
и къемате хиларо стаг Ӏадаво.

15Цуьнан дилханан хершнаш готта дӀатоьхна ду.

Уьш меттах ца долу лалийна эчиг санна ду.

16ТӀулг санна долу цуьнан дог кхерамбоцуш ду,
иза, хьеран бухалара кохьар санна, чӀогӀа ду.

17Иза хьалагӀоттучу хенахь турпалхой а Ӏадабо,
дог доьхна а болуш, уьш цунах юхабоьрзу.

18Цунна тӀе тоьхна долу тур латталур дац,
гоьмукъо я цамзано, я пхаро цунна зен дийр дац.

19Эчиг цунна ча санна кӀеда ду моьтту,
цӀаста цунна мурйоьлла дечиг санна хета.
20Иза секхаӀодан пхерчех дӀа ца боду,
ткъа ширдолаган тӀулгаш цунна кегаш санна ду.
21Шена чхьонкар кхетча, чамхалг
Ӏоттаелча санна хета цунна,
ткъа гоьмукъ кхетча иза боьлу.

22Цуьнан гай кхийрачу пхьегӀийн ира геригаш йолуш санна ду,
сазз тӀехула иза лелча, цуьнан лар, мекха такхийча санна, хуьлу.

23Хин кӀорге цо, яй санна, кхоьхкуьйту,
хӀорд, молханийн чорпа санна, дӀахӀоттабо.
24Цо шена тӀаьхьа къегаш йолу лараш юьту,
хин кӀоргенна тӀехь къежбелла корта санна хилар хоьтуьйтуш.

25Оцу экхане нислуш кхин цхьа а экха дац,
цунна кхерам бохург хӀун ду а ца хаьа.

26Иза майрра хьоьжу массо а дегалчу экханашка,
массо а курачу акхарошна тӀехь иза паччахь ду».

Аюб

42

42^1Аюба иштта жоп делира Везачу Элана:

2«Суна хууш ду, Веза Эла, Хьайна луъург Хьан дан йиш юйла а,

Ахьа дан леринарг цхьаьнгге а сацалур доцийла а+.

3+Ахь хаьттира: „Мила ву Сан Ӏалашонаш
хьекъале доцучу дешнашца кхулуьйтуш верг?“
Бакъду, со ца кхеташ долчу хӀуманех лаьцна,
сайна а ца хаъал дукха хала долчух лаьцна дуьйцура ас+.

4+Ахь элира: „Соьга ладогӀа, Со вистхир ву.

Со хьоьга хаттарш дан воллу, ткъа ахьа Суна жоп ло“+.

5Суна Хьох лаьцна хьалха дуьйцуш хезнера,
ткъа хӀинца сайн бӀаьргашца гина Хьо суна.
6ХӀинца со айса аьллачунна дохковаьлла,
цундела ченашна а, овкъаршна юккъе а хиъна Ӏаш ву»+.

Чаккхе

7Аюбе Шен къамел дина Ша ваьлча, Веза Эла теманхо волчу Элипазе вистхилира: «Со хьуна а, шина доттагӀчунна а чӀогӀа оьгӀазвахана, аша Сох лаьцна Сан ялхо волчу Аюба санна нийса дерг ца аьлла дела+. 8Цундела, ворхӀ сту а, ворхӀ уьстагӀ а схьа а эций, Аюб волчу гӀо. Цигахь царна урс а хьакхий, шайна тӀера дагоран сагӀа даккха. Сан ялхо волчу Аюба шуна тӀера доӀа дийр ду, хӀунда аьлча цуьнгара долу доӀа бен Ас тӀеоьцур дац. Сан ялхо волчу Аюба санна, аша Сох лаьцна нийса дерг ца алахь а, шуна догӀучу тайпана таӀзар дийр дац Аса»+.

9ТӀаккха теманхо волчу Элипаза а, шуахьахо волчу Билдада а, иштта наӀматхо волчу Цупара а, бахана, Везачу Эло шайга аьлларг дира. Везачу Эло Аюбан доӀа тӀеийцира+.

10+Шен доттагӀашна тӀера Аюба доӀа дича, Везачу Эло цунна беркат юхадерзийра. Цуьнан хиллачул а шозза дукха бахам белира цунна Везачу Эло+. 11Аюб волчу схьагулбелира берриг а цуьнан вежарий а, йижарий а, берриг а цуьнан хьалха хилла болу доттагӀий а. Иза волчохь тойнехь Ӏийра уьш, цунах къинхетамаш беш, цуьнан дог а хьостуш, Везачу Эло цунна тӀе мел еана хилла халонаш бахьана долуш. Цара хӀораммо а цунна цхьацца цуьрг дети а, дашо хӀоз а белира+.

12Везачу Эло цуьнан дӀаяьллачу заманал а чӀогӀа декъалдира цуьнан дисна дахар. ХӀинца цуьнан бейтта эзар уьстагӀ а, газа а яра, ялх эзар эмкал а яра, цхьа эзар шуьста а бара, иштта цхьа эзар виркхела а яра. 13Цуьнан ворхӀ кӀант а, кхо йоӀ а яра+. 14Хьалхарчу йоӀан цӀе Ямимат[*] тиллира цо, шолгӀачун цӀе КъациӀат[*] тиллира, ткъа кхозлагӀчун цӀе Къарин-ХӀапух[*] тиллира. 15Дерриг а лаьтта тӀехь бацара Аюбан зудаберел хаза зударий. Аюба, шен бахамах дакъош а дина, кӀенташна санна, зудаберашна а дӀасадийкъира уьш+.

16Цул тӀаьхьа кхин а бӀе шовзткъа шарахь вехира Аюб, цунна шен берийн бераш а, берийн берийн бераш а гира, доьалгӀачу гаранна тӀекхаччалц+. 17ТӀаккха Аюб, къан а велла, шен оьмар дуккха а денойх а юьзна, велира.

* 1:6 ШайтӀа – иза иблисан кхин цӀе ю.

* 1:15 Шебахой – иза къилбера еана йолу талорхойн жӀуга яра.

* 4:17 Адаман йиш юй Далла хьалха бакъахьара хила? – я иштта: Делал бакъахьара хир дуй адам?

* 4:17 Цуьнан йиш юй ша Кхоьллинчунна хьалха цӀена хила? – я иштта: Ша кхоьллинчул а цӀена хир дуй иза?

* 9:33 Цхьадолчу ширачу гочдарш тӀехь: Тхуна юкъахь юкъалеларг велахьара. Ӏебархойн тептар тӀехь: Тхуна юкъахь юкъалеларг вац.

* 13:15 Цо со билггал вийна дӀавоккхур ву, со сатуьйсийла йоцуш ву – я иштта: Цо со вийна дӀаваккхахь а, Цуьнга сатуьйсуш Ӏийр ву со.

* 15:23 Грекийн гочдар тӀехь: Иза дӀасаоьхуш лела, ломъаьрзуна кхача а хуьлий. Ӏебархойн тептар тӀехь: Иза дӀасаоьхуш лела, шена кхача а лоьхуш.

* 27:13-23 Цхьадолчу гочдаршка хьаьжжина, 13-чу аята тӀера 23-чу аята тӀекхаччалц Цупаран къамел ду.

* 28:11 Цара хиш арадовлу кортош а лоьху – я иштта: Цара лаьтта бухара хиш сеца а до.

* 40:26 Чаьнчакх – иза даккхий чӀерий лоьцуш, царна тухуш болу ира цхьамза бу.

* 42:14 Ямимат – иза «кхокха» бохург ду.

* 42:14 КъациӀат – иза «духӀи» бохург ду.

* 42:14 Къарин-ХӀапух – иза «хаздаран гӀутакх» бохург ду.

+ 1:1 Дол 22:21, Ярм 25:20, Тийж 4:21, Яхь 14:14, Яхь 14:20, Якъ 5:11, Дол 6:9, Заб 17:22-24

+ 1:3 Куьйг 6:3
+ 1:5 Шам 16:5, Дол 8:20
+ 1:6 Доладалар 6:2.
+ 1:6 Аюб 2:1, Аюб 38:7
+ 1:7 1 Ки 5:8
+ 1:9-11 Довзийтинарг 12:10.
+ 1:10 Заб 127:2
+ 1:11 Рут 1:13, Аюб 19:21
+ 1:15 Сул 10:1
+ 1:16 ТӀаьххь 1:10
+ 1:17 Куьйг 7:16, Шам 11:11, ТӀаьххь 24:2
+ 1:20 Дол 37:29, Дол 37:34

+ 1:21 Дол 3:19, Уст 3:10, Уст 5:14, 1 Ти 6:7, Заб 112:2

+ 2:1 Аюб 1:6
+ 2:7 Ара 9:9, Кар 28:35
+ 2:8 Яхь 27:30, Юн 3:6
+ 2:10 Заб 38:2

+ 2:11 Киц 17:17, Дол 36:15, Ярм 49:7, Дол 25:2

+ 2:12 Дол 37:29, Яхь 27:30
+ 2:13 Тийж 2:10, Яхь 3:15
+ 3:1-19 Ярми-ЯхӀу 20:14-18.
+ 3:3 Ярм 20:14-18
+ 3:11 Аюб 10:18-19
+ 3:16 Заб 57:8, Уст 6:3
+ 3:20 Ярм 20:18
+ 3:21 Довзийтинарг 9:6.
+ 3:21 Ярм 8:3, Довз 9:6
+ 3:22 Уст 3:20
+ 3:23 Аюб 19:8
+ 3:25 Киц 10:24, Еш 66:4
+ 4:3 Еш 35:3
+ 4:6 Аюб 1:1
+ 4:7 Заб 33:10-11, Заб 36:25, Киц 10:3
+ 4:8 Киц 22:8, Гал 6:7-8

+ 4:9 Ара 15:8, Заб 17:16, Аюб 15:30, Еш 30:33

+ 4:13 Аюб 33:15.
+ 4:13 Дол 15:12, Аюб 33:15
+ 4:14 Заб 118:120
+ 4:16 Сул 19:12
+ 4:17 Аюб 9:2, Аюб 25:4, Заб 142:2, Уст 7:20
+ 4:18 Аюб 15:15
+ 4:21 Аюб 36:12
+ 5:1 Аюб 15:15, Заб 88:6, Зак 14:5
+ 5:2 Киц 29:11
+ 5:9 Аюб 9:10, Аюб 37:5
+ 5:10 Заб 64:10, Заб 146:8
+ 5:11 Шам 2:7
+ 5:13 1 Коринтхошка 3:19.
+ 5:13 Аюб 18:7, 1 Ко 3:19
+ 5:14 Кар 28:29, Аюб 12:25, Еш 59:10
+ 5:15 Заб 34:10
+ 5:16 Заб 62:12, Заб 106:42
+ 5:17 Кицанаш 3:11, 12; Ӏебархошка 12:5, 6.
+ 5:17 Заб 93:12, Киц 3:11
+ 5:18 ХӀушаӀ 6:1.
+ 5:18 Кар 32:39, Еш 30:26, ХӀуш 6:1
+ 5:19 Заб 33:20, Киц 6:16, Киц 30:18
+ 5:20 Сул 17:6, Заб 32:19, Заб 36:19
+ 5:21 Заб 30:21
+ 5:25 Заб 71:16
+ 5:26 Дол 15:15, Дол 25:8
+ 6:3 Киц 27:3
+ 6:4 Кар 32:23, Заб 37:3, Тийж 3:13
+ 6:9 Сул 19:4, Юн 4:3
+ 6:15 Заб 40:10, Ярм 15:18

+ 6:19 Дол 25:15, Еш 21:14, Ярм 25:23, Сул 10:1

+ 6:26 Аюб 15:2
+ 7:1 Аюб 14:6, Аюб 14:14
+ 7:2 Ӏам 19:13
+ 7:4 Кар 28:67
+ 7:6 Аюб 9:25, Еш 38:12, Аюб 17:11
+ 7:8 Аюб 20:9
+ 7:10 Заб 36:10, Заб 102:16

+ 7:16 Аюб 9:21, Аюб 10:1, Аюб 10:20, Уст 1:2, Заб 38:6-7, Заб 61:10, Заб 143:4

+ 7:17 Забур 8:5; 143:3.
+ 7:17 Заб 8:5, Заб 143:3
+ 7:18 Заб 10:5
+ 7:19 Аюб 14:6, Заб 38:14
+ 7:20 Аюб 16:12, Тийж 3:12
+ 8:1 Аюб 2:11
+ 8:3 Аюб 34:12
+ 8:6 Киц 3:33
+ 8:8 Кар 32:7
+ 8:9 Заб 101:12, Уст 6:12
+ 8:12 Заб 128:6

+ 8:13 Заб 9:18, Аюб 27:8, Киц 10:28, Киц 11:7

+ 8:14 Еш 59:6
+ 8:15 Аюб 27:18
+ 8:18 Аюб 7:10
+ 8:21 Заб 125:2
+ 8:22 Заб 108:29
+ 9:2 Аюб 4:17.
+ 9:2 Аюб 4:17, Аюб 15:14, Аюб 25:4
+ 9:3 Аюб 10:2
+ 9:6 Еш 2:19, Еш 13:13, Хьаг 2:6

+ 9:8 Аюб 26:7, Заб 103:2, Еш 40:22, Ярм 10:12, Ярм 51:15

+ 9:9 Аюб 38:31; Ӏамос 5:8.
+ 9:9 Аюб 38:31-32, Ӏамос 5:8
+ 9:10 Аюб 5:9
+ 9:13 Аюб 26:12, Заб 88:11, Еш 51:9
+ 9:15 1 Ко 4:4
+ 9:19 Ярм 49:19, Ярм 50:44
+ 9:20 Аюб 15:6
+ 9:21 Аюб 1:1, Аюб 1:8, Аюб 7:16, Аюб 10:1
+ 9:22 Уст 9:2, Яхь 21:3
+ 9:24 Аюб 12:17
+ 9:25 Аюб 7:6
+ 9:30 Ярм 2:22

+ 9:32 Аюб 33:13, Аюб 39:32, Уст 6:10, Еш 45:9, Рим 9:20

+ 10:1 Аюб 7:16, Аюб 9:21
+ 10:2 Аюб 9:3
+ 10:4 Шам 16:7
+ 10:7 Аюб 2:3, Кар 32:39, Еш 43:13
+ 10:8 Заб 118:71
+ 10:9 Аюб 4:19, Аюб 33:6, Еш 64:8
+ 10:10 Заб 138:13
+ 10:17 Аюб 19:12
+ 10:18 Аюб 3:11-12, Ярм 20:14-18
+ 10:20 Аюб 14:1, Аюб 7:16
+ 10:21 Заб 87:7, Заб 87:13, Заб 38:14
+ 11:1 Аюб 2:11
+ 11:4 Аюб 10:7
+ 11:8 Заб 138:8
+ 11:10 Аюб 9:12, Аюб 12:14
+ 11:13 Заб 142:6
+ 11:14 Аюб 22:23

+ 11:17 Аюб 22:28, Киц 4:18, Еш 60:3, Дан 12:3

+ 11:19 Киц 3:24

+ 12:4 Заб 90:14, Аюб 16:10, Аюб 17:2, Аюб 30:1

+ 12:6 Аюб 21:7
+ 12:10 Лел 16:22, Дан 5:23, Век 17:28
+ 12:11 Аюб 34:3
+ 12:12 Аюб 32:7
+ 12:14 Уст 7:13, Аюб 11:10
+ 12:17 Аюб 9:24
+ 12:18 Дан 2:21, Дан 5:20
+ 12:21 Заб 106:40, Еш 40:23
+ 12:22 Дан 2:22, Уст 12:14, 1 Ко 4:5
+ 12:23 Еш 9:3, Еш 26:15
+ 12:24 Заб 106:40
+ 12:25 Кар 28:29, Аюб 5:14, Заб 106:27
+ 13:3 Аюб 23:4
+ 13:5 Киц 17:28
+ 13:9 Гал 6:7
+ 13:19 Еш 50:8
+ 13:21 Заб 38:11, Аюб 33:7
+ 13:22 Аюб 14:15
+ 13:24 Аюб 19:11, Аюб 33:10
+ 13:25 Заб 82:14
+ 13:26 Заб 24:7
+ 13:27 Аюб 33:11.
+ 13:27 Аюб 33:11
+ 13:28 Еш 50:9, Якъ 5:2
+ 14:1 Аюб 15:14, Аюб 25:4, Дол 47:9

+ 14:2 1 Ше 29:15, Заб 101:12, Заб 143:4, Уст 6:12, Уст 8:13

+ 14:4 Аюб 15:14
+ 14:6 Аюб 7:19, Аюб 7:1-2
+ 14:11 Еш 19:5
+ 14:12 Заб 88:30
+ 14:13 Аюб 21:13
+ 14:14 Еш 26:19, Аюб 7:1
+ 14:15 Аюб 13:22
+ 14:16 Аюб 31:4, Аюб 34:21
+ 14:21 Уст 9:5
+ 15:1 Аюб 2:11
+ 15:2 Аюб 16:3, Аюб 6:26
+ 15:6 Аюб 9:20, Лак 19:22
+ 15:7 Киц 8:25, Заб 89:3
+ 15:8 Ярм 23:18
+ 15:9 Аюб 12:3, Аюб 13:2
+ 15:14-16 Аюб 25:4-6.

+ 15:14 Аюб 4:17, Аюб 9:2, Аюб 14:1, Аюб 25:4-6, Заб 50:7

+ 15:15 Аюб 4:18, Аюб 5:1, Заб 88:6, Зак 14:5
+ 15:16 Аюб 34:7, Киц 19:28, Аюб 25:6
+ 15:18 Заб 77:4
+ 15:27 Заб 72:7
+ 15:30 Аюб 4:9
+ 15:32 Аюб 22:16, Заб 54:24
+ 15:34 Аюб 20:26, Заб 20:10
+ 15:35 Заб 7:15, Еш 59:4, Якъ 1:15
+ 16:3 Аюб 15:2
+ 16:7 Аюб 1:15-19
+ 16:9 Заб 34:15, Заб 36:12
+ 16:10 Аюб 12:4, Аюб 17:2, Аюб 30:1, Еш 50:6
+ 16:12 Аюб 7:20
+ 16:13 Аюб 20:25
+ 16:19 Аюб 19:25.
+ 16:19 Заб 88:38
+ 17:2 Аюб 12:4, Аюб 16:10, Аюб 30:1
+ 17:3 Заб 118:122, Киц 22:26
+ 17:6 Кар 28:37, Аюб 30:9
+ 17:11 Аюб 7:6
+ 17:12 Еш 5:20
+ 17:13 Уст 12:5
+ 18:1 Аюб 2:11, Аюб 8:1
+ 18:3 Заб 72:22
+ 18:5, 6 Аюб 21:17.
+ 18:5 Аюб 21:17, Киц 13:9, Киц 24:20
+ 18:7 Аюб 5:13
+ 18:8 Заб 9:16, Заб 139:6
+ 18:11 Аюб 15:21, Аюб 20:25, Аюб 27:20
+ 18:15 Дол 19:24, Заб 10:6, Яхь 38:22
+ 18:17 Аюб 24:20, Заб 33:17, Киц 10:7
+ 18:19 Заб 20:11
+ 18:21 Куьйг 2:10, Ярм 9:3, 2 Та 1:8
+ 19:7 Аюб 24:12, Хьаб 1:2
+ 19:8 Аюб 3:23, Тийж 3:9
+ 19:9 Заб 88:40
+ 19:11 Аюб 13:24, Аюб 33:10
+ 19:12 Аюб 10:17, Аюб 30:12, Тийж 3:5

+ 19:13 Заб 30:12, Заб 37:11, Заб 68:9, Заб 87:9

+ 19:17 Аюб 2:9
+ 19:18 ТӀаьххь 2:23
+ 19:21 Рут 1:13, Аюб 1:11
+ 19:23 Еш 30:8
+ 19:24 Ярм 17:1
+ 19:25 Киц 23:11, Еш 43:14
+ 19:26 Заб 16:15, 1 Я 3:2
+ 19:29 Уст 12:14
+ 20:1 Аюб 2:11, Аюб 11:1
+ 20:4 Дол 2:7, Кар 4:32
+ 20:6 Еш 14:13-14
+ 20:7 Заб 82:11
+ 20:8 Еш 29:7
+ 20:9 Аюб 7:8, Аюб 7:10
+ 20:12 Заб 9:28
+ 20:25 Аюб 16:13
+ 20:26 Аюб 15:34, Заб 20:10, Ӏеб 12:29
+ 20:29 Аюб 27:13, Аюб 31:2
+ 21:3 Аюб 16:20
+ 21:5 Киц 30:32, Мик 7:16

+ 21:7 Аюб 12:6, Заб 72:3-4, Уст 8:14, Ярм 12:1, Мал 3:15

+ 21:14 Аюб 22:17
+ 21:15 Ара 5:2
+ 21:16 Аюб 22:18, Заб 1:1
+ 21:17 Аюб 18:5-6, Киц 13:9, Киц 24:20
+ 21:18 Заб 1:4, Заб 82:14, Киц 10:25
+ 21:19 Ара 20:5

+ 21:20 Заб 74:8, Еш 51:17, Ярм 25:15, Ӏаб 1:16, Довз 14:10

+ 21:22 Еш 40:14, Рим 11:35, 1 Ко 2:16, Аюб 4:18, Аюб 15:15

+ 21:30 Киц 16:4
+ 21:31 Кар 7:10
+ 22:1 Аюб 2:11, Аюб 4:1, Аюб 15:1
+ 22:2, 3 Аюб 35:6-8.
+ 22:3 Аюб 35:7
+ 22:6 Ара 22:6, Кар 24:13
+ 22:7 Аюб 31:17
+ 22:9 Аюб 31:21, Еш 10:2, Яхь 22:7
+ 22:10 Аюб 18:8
+ 22:11 Юн 2:4
+ 22:12 Аюб 35:5
+ 22:13 Заб 72:11, Заб 93:7
+ 22:16 Аюб 15:32
+ 22:17 Аюб 21:14
+ 22:18 Аюб 21:16
+ 22:19 Заб 51:8, Заб 57:11
+ 22:22 Киц 2:6
+ 22:23 Аюб 11:14
+ 22:24 Дол 10:29, Сул 9:28, 1 Ше 29:4
+ 22:26 Заб 36:4, Еш 58:14
+ 22:27 Заб 49:14, Уст 5:3

+ 22:28 Аюб 11:17, Киц 4:18, Еш 60:3, Дан 12:3

+ 22:30 Якъ 5:15
+ 23:4 Аюб 13:3, Аюб 16:21
+ 23:10 Заб 138:3, Заб 65:10, 1 Ки 1:7
+ 23:13 Киц 19:21, Еш 14:26, Дан 4:32
+ 24:2 Кар 19:14, Киц 22:28, Киц 23:10
+ 24:4 Ӏамос 2:7, Киц 28:28
+ 24:7 Ара 22:26-27
+ 24:12 Хьаб 1:2
+ 24:13 Яй 3:19-20
+ 24:15 Киц 7:9
+ 24:20 Аюб 18:17
+ 24:24 Заб 36:10
+ 25:1 Аюб 2:11, Аюб 8:1, Аюб 18:1
+ 25:3 Мат 5:45

+ 25:4 Аюб 4:17, Аюб 9:2, Аюб 15:14, Заб 142:2

+ 25:6 Аюб 15:16, Заб 21:6, Еш 41:14
+ 26:6 Заб 138:8, Киц 15:11
+ 26:7 Аюб 9:8
+ 26:8 Киц 30:4
+ 26:10 Дол 1:9, Дол 1:10, Киц 8:29
+ 26:11 Заб 103:7
+ 26:12 Аюб 9:13, Заб 88:11, Еш 51:9
+ 26:13 Еш 27:1
+ 27:2 Аюб 34:5
+ 27:3 Аюб 33:4
+ 27:8 Аюб 8:13

+ 27:9 Заб 17:42, Заб 65:18, Киц 1:28, Киц 28:9, Яй 9:31

+ 27:13 Аюб 20:29
+ 27:14 Еш 1:22
+ 27:15 Заб 77:64
+ 27:16 Зак 9:3
+ 27:17 Заб 38:7, Киц 13:22
+ 27:18 Аюб 8:15
+ 27:19 Заб 48:18
+ 27:21 Аюб 30:22
+ 27:23 Тийж 2:15
+ 28:12 Киц 16:16, Уст 7:24
+ 28:13 Заб 26:13, Еш 53:8, Яхь 26:20
+ 28:15 Киц 3:14-15

+ 28:16 Дол 10:29, Сул 9:28, 1 Ше 29:4, Аюб 22:24

+ 28:18 Киц 8:11
+ 28:26 Аюб 38:25
+ 28:27 Киц 8:22
+ 28:28 Забур 110:10; Кицанаш 1:7; 9:10.

+ 28:28 Заб 110:10, Киц 1:7, Киц 9:10, Киц 3:7, Киц 14:16

+ 29:3 Дад 22:29, Заб 17:29, Заб 118:105
+ 29:5 Аюб 1:2
+ 29:6 Дол 49:12
+ 29:10 Заб 136:6
+ 29:12 Заб 81:5, Киц 31:8
+ 29:14 Заб 131:9
+ 29:16 Киц 14:21, Киц 29:7

+ 29:17 Заб 3:7, Заб 13:4, Заб 57:7, Киц 30:14

+ 29:23 Заб 118:129
+ 30:1 Аюб 12:4, Аюб 16:10, Аюб 17:2
+ 30:9 Кар 28:37, Аюб 17:6
+ 30:10 Заб 87:9
+ 30:12 Аюб 19:12
+ 30:15 Аюб 18:11
+ 30:22 Аюб 27:21
+ 30:26 Ярм 8:15, Ярм 14:19
+ 30:30 Тийж 4:8, Заб 101:3
+ 31:1 Киц 6:25, Мат 5:28
+ 31:2 Аюб 20:29
+ 31:4 2 Ше 16:9, Киц 15:3, Зак 4:10
+ 31:6 Дан 5:27
+ 31:8 Ӏам 26:16
+ 31:9 Аюб 24:15
+ 31:10 Кар 28:30, Ярм 8:10
+ 31:12 Киц 6:27-29
+ 31:15 Киц 22:2
+ 31:17 Аюб 22:7
+ 31:18 Якъ 1:27
+ 31:20 Аюб 29:13
+ 31:21 Аюб 22:9
+ 31:24 Мрк 10:22, Мрк 10:24
+ 31:25 Заб 61:11
+ 31:27 Кар 4:19
+ 31:29 Киц 24:17-18
+ 31:30 Мат 5:44, Рим 12:14
+ 31:32 Куьйг 19:20-21
+ 31:33 Аюб 28:13
+ 31:35 Аюб 13:22
+ 31:40 Дол 3:18
+ 32:2 Дол 22:21
+ 32:4 Аюб 15:10
+ 32:7 Аюб 12:12
+ 32:8 Аюб 33:4, Заб 118:100
+ 32:20 Заб 38:4, Ярм 6:11, Ярм 20:10

+ 33:4 Дол 2:7, Аюб 27:3, Аюб 32:8, Заб 103:30, Век 17:25

+ 33:6 Аюб 4:19, Аюб 10:9, Еш 64:8

+ 33:7 Аюб 13:21

+ 33:9 Аюб 9:21, Аюб 10:7, Аюб 12:4, Аюб 16:17, Аюб 27:5-6, Аюб 32:1

+ 33:10 Аюб 13:24, Аюб 19:11
+ 33:11 Аюб 13:27.
+ 33:11 Аюб 13:27, Аюб 14:16
+ 33:13 Аюб 9:32, Аюб 39:32
+ 33:15 Аюб 4:13.
+ 33:15 Лел 12:6, Аюб 4:13
+ 33:16 Аюб 36:10
+ 33:19 Аюб 30:17
+ 33:20 Заб 101:5, Заб 106:18
+ 33:23 Заб 33:8
+ 33:24 Заб 48:8
+ 33:25 ТӀаьххь 5:14
+ 33:26 Заб 16:15
+ 33:28 Заб 15:10, Еш 38:17
+ 33:30 Заб 55:14
+ 34:3 Аюб 12:11
+ 34:5 Аюб 27:2, Аюб 33:9
+ 34:7 Аюб 15:16, Киц 19:28
+ 34:8 Заб 1:1
+ 34:9 Аюб 9:22, Аюб 21:16
+ 34:10 Дол 18:25, Заб 91:16
+ 34:11 Забур 61:13.
+ 34:11 Киц 24:12, Заб 61:13
+ 34:12 Аюб 8:3

+ 34:15 Дол 3:19, Заб 89:4, Заб 103:29, Уст 3:20, Уст 12:7

+ 34:19 Аюб 31:15, Киц 22:2
+ 34:20 Дан 8:25
+ 34:21 Аюб 14:16, Аюб 31:4
+ 34:22 Заб 138:12
+ 34:24 Заб 2:9
+ 34:28 Аюб 35:9
+ 34:35 Аюб 35:15
+ 34:37 Аюб 27:23, Тийж 2:15
+ 35:3 Аюб 9:22, Аюб 21:16
+ 35:5 Аюб 22:12
+ 35:6-8 Аюб 22:2, 3.
+ 35:7 Аюб 22:2-3
+ 35:9 Ара 2:23, Аюб 34:28, Уст 4:1, Уст 5:7
+ 35:10 Заб 41:9
+ 35:12 Аюб 27:9
+ 35:14 Аюб 9:11, Аюб 23:9

+ 35:16 Аюб 34:35, Аюб 34:37, Аюб 38:2, Аюб 42:3

+ 36:4 Аюб 37:16
+ 36:6 Аюб 34:28
+ 36:7 Заб 33:16, Шам 2:8
+ 36:8 Заб 106:10
+ 36:10 Аюб 33:16
+ 36:12 Еш 1:19-20, Аюб 4:21
+ 36:16 Заб 4:2
+ 36:19 Заб 48:8, Киц 11:4
+ 36:26 Заб 101:28
+ 36:27 Киц 3:20
+ 36:32 Хьаб 3:4
+ 37:3 Аюб 36:30, Аюб 36:32
+ 37:4 Дад 22:14, Заб 17:14, Заб 28:3-4
+ 37:5 Аюб 5:9
+ 37:6 Заб 148:8
+ 37:8 Заб 103:22
+ 37:10 Аюб 38:29-30
+ 37:12 Заб 148:8
+ 37:13 Ара 9:18, Сул 18:45
+ 37:16 Аюб 36:4
+ 37:18 Еш 44:24
+ 37:19 Еш 60:2
+ 37:24 Киц 15:33
+ 38:1 Аюб 40:1, Зак 9:14
+ 38:2 Аюб 35:16, Аюб 42:3
+ 38:3 Аюб 40:2
+ 38:4 Заб 103:5, Киц 8:29
+ 38:6 Шам 2:8
+ 38:7 Дол 6:2, Аюб 1:6, Аюб 2:1
+ 38:8-11 Ярми-ЯхӀу 5:22.
+ 38:8 Дол 1:9, Заб 32:7, Заб 103:9, Ярм 5:22
+ 38:15 Аюб 18:5
+ 38:22 Заб 134:7
+ 38:23 Юш 10:11, Еш 30:30
+ 38:25 Аюб 28:26
+ 38:26 Заб 106:35, Еш 35:6, Еш 41:18
+ 38:28 Аюб 5:10
+ 38:29 Аюб 37:10, Заб 147:5
+ 38:30 Аюб 37:10
+ 38:31 Аюб 9:9; Ӏамос 5:8.
+ 38:31 Аюб 9:9, Ӏамос 5:8
+ 38:32 Аюб 9:9
+ 38:33 Ярм 31:35
+ 38:39 Заб 103:21
+ 38:40 Заб 16:11
+ 38:41 Заб 146:9
+ 39:1 Заб 103:18
+ 39:16 Тийж 4:3
+ 39:20 Ярм 8:16
+ 39:24 Ярм 4:19, Ӏамос 3:6
+ 39:30 Маттай 24:28; Лака 17:37.
+ 39:32 Аюб 9:32, Аюб 33:13
+ 39:34 Аюб 42:6
+ 40:1 Аюб 38:1
+ 40:2 Аюб 38:3
+ 40:3 Аюб 32:2
+ 40:4 Аюб 37:4
+ 40:9 Заб 97:1, Еш 59:16
+ 40:10 Лел 22:4
+ 40:20 Забур 73:14; 103:26; ЕшаӀ-ЯхӀу 27:1.
+ 40:23 Юш 9:15, Юш 9:27

+ 41:1 Аюб 3:8, Аюб 40:20, Заб 73:14, Заб 103:26, Еш 27:1

+ 41:3 Ара 9:29, Заб 23:1
+ 42:2 Дол 18:14, Ярм 32:17, Мат 19:26
+ 42:3 Аюб 38:2.
+ 42:3 Аюб 38:2
+ 42:4 Аюб 38:3.
+ 42:4 Аюб 38:3, Аюб 40:2
+ 42:6 Аюб 2:8
+ 42:7 Аюб 2:11

+ 42:8 Лел 23:1, 1 Ше 15:26, Дол 20:7, Якъ 5:16

+ 42:9 Аюб 2:11
+ 42:10 Аюб 1:1-3.
+ 42:10 Еш 40:2, Еш 61:7
+ 42:11 Аюб 19:13
+ 42:13 Аюб 1:2
+ 42:15 Лел 27:1-8
+ 42:16 Дол 50:23

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CHE/CHE/Делан%20Йозанаш%202012/Делан%20Йозанаш%202012/Делан-Йозанаш__Tran.azw3

Table of Contents

- Делан Йозанаш

- Аюб

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42